المرشد الوجيز إلى علوم تتعلق بالكتاب العزيز (ت قولاج) — الصفحة ٣١٣

Nisbeleri : Ailesinin aslen Kudüs'lü olması sebebiyle el-Makdisi, doğduğu ve bütün hayatını geçirdiği Şam'a nisbetle de ed-Dimeşkî denmiştir". Fıkıhta şâfi mezhebini iltizam ettiği için eş-Şâfiî, Arab dili ve nahiv ilmindeki üstünlüğü sebebiyle en-Naḥvî nisbelerini almıştır. Tabakât kitabları onu okuyucularına takdim ederken, yukarıda mezkûr nisbelerine ilâveten Kur'ân-ı Kerim kırâati, fıkıh ve usulü, târih, hadis... gibi ilimlerde temâyüz edişi sebebiyle el- Mukri'', el-Usûlî 10, el-Muerriḥ 1, el-Ḥâfız 12, Zu'l funûn 13, el-Fakih 14 sıfatları ile de zikretmişlerdir. Buraya kadar verdiğimiz bilgiye göre müellifimizin künye, isim, nisbe ve sıfatlarını bir arada şöylece tesbit etmemiz mümkün olacaktır : ŞİHABU'D-DİN EBÛ ŞÂME ‘ABDURRAHMAN B. İSMÂ'ÎL B. İBRÂHÎM B. 'OSMAN B. EBÎ BEKR B. İBRÂHÎM B. MUHAMMED EBU'L-ĶASİM VE EBÛ MUHAMMED EL-MAK- DİSİ ED-DIMEŞĶÎ EŞ-ŞÂF݋ΠEN-NAḤVÎ EL-MUĶRİ EL-UŞÛ LÎ EL-MUERRIḤ EL-HAFIZ EL-FAKIH ZU'L-FUNÛN. b) Hayatı, meşgul olduğu ilimler : Ebû Şâme, 23 Rebi'u'l-âhir 15 599 (: 9 Ocak 1203) da 16, cuma gecesi, Şam'ın Derbu'l-fevâhîr adı ile bilinen ve Bâb-ı şarkî yakınlarında bulunan bir mahallesinde doğmuştur. Mütevazi bir aileye mensub olduğu anlaşılmaktadır. Hakkındaki bütün bilgilerimiz için bizzat müellifimize borçlu olduğumuz bu aileden, gerek siyasi, gerekse ilmî sahada, kayda değer herhangi bir şahsiyetin bulunmadığı görülmektedir 1?. Ebû Şâme'nin, Kudüs'ten hicret eden ve Şam'a yerleşen büyük ceddi Ebû Bekr, bu aileyi Şam'da tesis eden ilk ferttir. Babası İsmail'e gelince : 638/1240 da vefat eden 18 bu zatın, 591/1194 de İbrâhîm ve 599/1203 de 'Abdurraḥmân (müellifimiz) adlarında iki oğlu dünyaya gelmiştir 19. • ez-Zeyl s. 37; Tezkiretu'l-buffâz IV, 243; Tabakâtu's-Subkî V, 61; ed-Dâris I, 23 ve diğerleri. 7 Aynı eser ve sayfalar. • Tezkiretu'l-buffâz IV, 243; Fevâtu'l-vefeyât I, 252; ed-Dâris I, 23; Şezerâtu'z-zeheb V, 318 ve diğerleri. Aynı eser ve sayfalar. 10 Ma'rifetu'l-kurra, II, 537. 11 el-Bidâye XIII, 250; ed-Dâris I, 23; Mir'âtu'l-cinan 531a. 13 Tezkiretu'l-buffâz IV, 243; Gâyetu'n-nihâye I, 365; 'Ikdu'l-cumân XXVI, 166a. 18 Aynı eser ve sayfalar. 14 el-Bidâye XIII, 250; ed-Dâris I, 23. 15 ez-Zeyl s. 37; el-Bidâye XIII, 250; 'Ikdu'l-cumân XXVI, 166a. İbnu'l-Cezerî "Gâyetu’n-nihâye” de (I, 365), en- Nu'aymî"ed-Dâris" inde (I, 23), ez-Zehebî "Târîḥu İslâm” da (IX,265b) ve "Ma'rifetu'l-kurra" da (II, 537,) İbnu'l- 'Imâd "Şezerâtu'z-zeheb" de (V, 318) "Rebî'u'l-evvel veya Rebi'u'l-âhir aylarından birinde..." doğduğu şeklinde şüpheli bir ifade kullanmışlardır ki bu, onların, bizzat müellifimiz tarafından bu tarihin 23 Rehî'u'l-âhir olduğunun beyan edilişinden haberdar olmadıklarını göstermektedir. ez-Zeyl'i, neşrinden önce tashih eden ve kitabın başına müellifin kısa hal tercümesini yazan büyük Türk âlimi Mu. hammed Zahid b. el-Hasen el-Kevşerî'nin de (öl. 1371/1952), başlangıç noktasının ez-Zehebî olduğunu tahmin ettiğimiz bu şüpheli ifadeyi aynen tekrarlaması, bir zühûl eseri olsa gerektir (bk, ez-Zeyl s. 3). 16 ez-Zeyl s. 37; Tezkiretu'l-buffâ? IV, 243; el-Bidâye XIII, 250. Fevâtu'l-vefeyât'ta (I, 252) bu tarih 596 dır. Taba- kâtu's-Subki'de (V, 61) ise 579 diye mezkûrdur. 17 Bu hükümden, müellifimizin dedesi İbrâhîm'in amcası bulunau 'Abdurraḥmân b. Ebî Bekr'i (öl. 605/1209) istisna etmek mümkündür. Zira bu zat, Şam'da bir mektebde muallimlik yapmış ve çocuk eğitimi ile meşgul olmuştur (ez-Zeyl 8. 65). 18 ez-Zeyl s. 170. 19 Aynı eser s. 37. -16- ۲۱
الكتاب — ص ٣١٣

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.