!
BİRİNCİ BÖLÜM
EBÛ ŞÂME EL-MAKDİSÎ1
Künyesi, ismi, nisbesi ve lakabı - Hayatı, meşgul olduğu ilimler yeti Talebeleri - Eserleri.
a) Künyesi, ismi, nisbesi ve lakabı:
-
Hocaları Ahlâkı ve şahsi-
Müellifimiz Ebu'l-Kâsim ve Ebû Muḥammed künyelerini taşır. Fakat o daha çok "benli" manasına gelen Ebû Şâme lakabı ile maruftur. Sol kaşının üstünde bulunan büyükçe bir ben, bu lakabla meşhur olmasına sebeb olmuştur".
Ebû Şâme'nin asıl adı 'Abdurraḥmân'dır. Ced zincirini en uzun şekilde kendi kitabı ez-Zeyl'de buluyoruz:
'Abdurraḥmân b. İsmâîl b. İbrâhîm b. 'Ogmân b. Ebî Bekr b. İbrâhîm b. Muḥammed 4.
Müellif, tam isminde görülen en eski ceddi Muḥammed'den söz ederken, onun muhtemelen, Ebu'l-Kâsim b. 'Asakir'in (öl. 571/1175), "Târiḥu Dimeşk" da zikrettiği Beytu'l-Makdis imamı, sofi ve muķri' Ebû Bekr Muḥammed b. Aḥmed b. Ebi'l-Kâsim 'Ali et-Tûsî olabileceğine işaret etmek- tedir ki bu zât 492/1099 da Frenklerin Kudüs'ü işgalleri sırasında öldürülmüş ve kabirleri bilâhere ziyaretgâh olan şehidler arasına defnolunmuştur".
Ebû Şâme'nin hayatından bahseden kaynakların hemen hepsinde, onun, Şihâbu'd-dîn lakabını da taşıdığına işaret edildiğini görüyoruz.
1 Ebû Şâme'den sonra telif edilmiş birçok tabakât ve terâcim kitablarında, onun hayatına da yer verildiğini görü- yoruz. Ancak, hemen ilâve etmeliyiz ki bu kaynakların verdiği bilgiler, müellifimizin hayatını aydınlatmaktan çok uzak ve hemen hemen biribirinin tekrarı mahiyetindedir. Bu mevzuda bize ışık tutan ve en çok bilgi veren yegâne eser, müellifin bizzat telif ettiği ve 590/1194 tarihinden onun ölümüne tekaddüm eden günlere kadar (665/1267) cereyan eden vukûât ve vefeyâtı tescil ettiği, "ez-Zeyl 'ale'r-Ravḍateyn" adı ile maruf kitabıdır. Ebû Şâme bu kitabında, doğduğu 599/1203 yılı hadisleri arasında kısaca kendi hayatını da anlatmıştır. Aslında onun burada verdiği bilgi de yeterli değildir. Bu sebeble, mezkûr kitabın câmî bulunduğu 590-665/1194-1267 yılları vakânât ve hadisâtı arasında, müellifimizle uzaktan yakından ilgisi bulunan işaretleri de tesbit ederek, konumuza biraz olsun vuzuh kazandırmaya gayret ettik.
2 el-Bidâye XIII, 250; 'Ikdu'l-cumân, XXVI, 166a. Müellifin hal tercümesinin bulunduğu kendi kitabı ez-Zeyl'in hem matbu (s. 37), hem yazma nushasında (19b), künyesi "Ebu'l-Kasim Muhammed" diye zikredilmişse de, bunun bir istinsah hatası olma ihtimali kuvvetlidir ve "Ebu'l-Kâsim ve Ebû Muhammed" denilmek istenmiştir. Nitekim mezkûr kitabın ilk sayfasında, künye olarak sadece "Ebû Muḥammed" in bulunması da bunu teyid etmektedir.
Diğer tabakât kitablarının çoğunda ise sadece Ebu'l-Kâsim künyesine işaret edilmektedir. Misâl olarak bk. Tezkire- tu'l-buffâz IV, 243; Tabakâtu's-Subki V, 61; Ğâyetu'n-nihâye I, 365.
* ez-Zeyl s. 37; el-Bidâye XIII, 250; ed-Dâris I, 23; ve benzerleri.
4 ez-Zeyl s. 37; en-Nu'aymi, Ebû Şâme'nin adını zikrederken "Abdurrahman b. el-'Imâd b. İsmâîl..." demektedir (ed-Dâris I, 23) ki, bu duruma göre babası el-'Imâd olmaktadır. Aşağıdaki îzahlardan da anlaşılacağı üzere bu, bâriz bir hatadır.
5 ez-Zeyl s. 37; el-'Aynî'nin 'Ikdu'l-cumân'ında (XXVI, 166a) ve el-Yûnînî'nin Zeylu Mir'âti'z-zemân'ında (II, 367) ise, yukarıdaki zincirin son halkası olan Muhammed'in oğlu İbrâhîm'in yerine el-'Abbâs ismi zikredilmiştir.
15
-
الكتاب — ص ٣١٤