medresesine 52, bizim yanımıza indi... 53" şeklindeki beyanından, onun, asgarî bu tarihten itibaren Adiliyye medresesinde vazife aldığını veya bidayette talebe sıfatı ile oraya gidip gelmekte olduğunu çıkarabiliriz. Bu vazifenin ne olduğu hakkında herhangi bir işaret mevcut değildir. 656/1258 de vefat eden Şemsuddin Mahmûd en-Nâbilsî'nin ölümünü tescil ederken, “...hastalığımda ve zirâî işlerimle meşgul olduğum zamanlarda, Âdiliyye medresesinde namaz kıldırarak bana vekâlet etmiştir..." 54 dediğine göre, bu medresede bir müddet imamet vazifesini deruhte etmiştir. Ancak, bu vazifenin başlangıç tarihi ve ne zaman sona erdiği hakkında bir hükme varmak mümkün değildir.
Sene: 644/1246-47
Ebû Şâme'nin, bu yıl içinde de Âdiliyye'de bulunduğunu görüyoruz. Zira Ebu'l-Huseyn Mu- hammed b. Ismâ'îl b. 'Abdi'l-Cebbâr'ın, 19 Zi'l-ka'de 644/1247 de mezkûr medreseye gelişinden bah- sederken, "... ...bizim yanımıza, Âdiliyye medresesine..." 55 ifâdesini kullanmıştır.
Sene: 648/1250-51
Müellifimiz, Şeyh Ebu'l-Hasen 'Ali b. 'Abdillâh el-Hâdî'nin bu tarihte ölümünden bahsederken, "Ådiliyye medresesinde bizim yanımızda öldü...” 56 demektedir. Bu ifadeden, onun mezkûr medrese ile alâkasının, halâ devam etmekte olduğuna hükmedebiliriz. Aynı yıl içinde Şam camii'nde tarih takrir etmekte olduğunu da görüyoruz 57. Ancak, bu işin ne kadar sürdüğü hakkında bir bilgimiz yoktur.
Sene: 654/1256
Bu tarih, onun Âdiliyye ile alâkasını gösteren son tarihtir. 654 yılı vefayâtından bahsederken, aynı tarihte vefat eden Ådiliyye medresesi müezzininden de söz etmekte ve “...bizim medresenin müezzini...' ."58 tabirini kullanmaktadır. Bu ifadenin, mezkûr tarihte müellifimizin, Ådiliyye ile alâkasının devam ettiği neticesine varmamıza kâfî geleceğini sanıyoruz 59.
Sene: 658/1260
Bu tarih, Tatarların Şam'ı istîlâ tarihidir. 14 Ramazan günü Tatar kumandanı; müellifimizi, boynunu vurmakla tehdîd etmiş ve kendisinden epeyce bir meblağ da gasbetmiştir. Bu hadiseden 10 gün sonra Tatarlar mağlup olmuş ve hezîmete uğramışlardır. Bu neticeyi, bazıları Ebû Şâme'nin kerâmeti ile îzah etmişler ve hatta bir zât bu kanâatini aşağıdaki beyitlerle açıkça ifade etmiştir 60:
(1) تفرق جمع الكفر لما تعرضوا
علمه
أراد وا به كيدا وما هيب فما كان بين الجور منهم وكسرهم فحاشي لمفتى الشام يهمل أمره ه له أسوة بالانبياء وصالحى ال (٦) يعز علينا ما جرى غير أننا
أبا شامة ظلما وكدر ورده فغار له الرحمن اذ هو عبده لدى رمضان غير عشر نعده ويخفض ذو علم ويرفع ضده برية فيه ليس يخلف وعده
نسر به حينا فلا كان فقده
52 Adiliyye medresesi için bk. ed-Dâris I, 359-377.
53 ez-Zeyl s. 164.
54 Aynı eser s. 199.
55 Aynı eser s. 179.
56 Aynı eser s. 186.
57 Aynı eser s. 41.
58 Aynı eser s. 189.
59 Ebû Şâme'nin Âdiliyye medresesi ile alâkasının, 634-654 seneleri arasında inkıtasıs olduğu hakkında ortada kesin bir delil olmamakla beraber, hilâfına da bir işaret bulunmadığından, onun bu tarihler arasında mezkâr medresede devamlı olarak bulunduğu ihtimali ileri sürülebilir.
60 ez-Zeyl s. 209.
20
الكتاب — ص ٣٠٩