وأن أزور رسول الله ذا الكرم
ما زلت أشتاق حج البيت والحرم
"Kâbenin, Harem-i şerîf'in ve kerem sahibi Allah Resûlünü ziyaret etmenin iştiyakını yaşadım, durdum".
İkinci seyahat, bir yıl sonra (622/1225) yine aynı gaye ile yapılmış olup, müellifimiz, bu yolcu- luğunu da kafiyesi hemze olan bir kaside ile hikâye etmiştir 44.
Üçüncü seyahati 624/1227 yılının Şâban ayı sonlarında Beytu'l-Makdis'e yapmış ve 14 gün sonra Şam'a avdet etmiştir. Hocalarından biri olan 'Izzu’d-dîn 'Abdu'l-‘azîz b. ‘Abdi's-selâm'ı (öl. 660/1262) ziyaret etmek ve sohbetinde bulunmak, bu seyahatin gayeleri arasında idi 45.
Dördüncü ve diğerlerine nisbetle daha uzun süreli olan seyahat, Mısır ve civarına yapılmıştır. 628/1231 yılının Rebîu'l-âhir ayı sonlarında başlayan ve bir yıl süren bu seyahat, Ebû Şâme'nin, 7 Rebî'u'l-evvel 629/1231 de Şam'a avdeti ile son bulmuştur. Bu müddet zarfında Dimyat, Kahire ve İskenderiye gibi şehirleri dolaşmıştır 46. Müellifimizin, bu seyahati ilmî gayelerle yaptığı görülüyor. Nitekim, dolaştığı ve birkaç ay müddetle kaldığı bu şehirlerde, bilhassa İskenderiyye'de, zamanın en kıymetli âlimleri ile görüşmüş ve onlardan çeşitli mevzularda faydalanmıştır 1?.
Bu seyahatlardan sonra Ebû Şâme'nin hayatı tam bir istikrar kazanmış, doğduğu şehir Şam'dan hiç ayrılmamak üzere, ölümüne kadar ilimle uğraşmış, birçok kıymetli eserler telif etmiştir 4.
Kesin tarihleri ile bildiğimiz bu seyahatlardan başka, onun hayatından yine aynı kesinlikle tesbit edebildiğimiz veya bazı tahminler ileri sürebileceğimiz hususlar daha vardır ki, bunları burada sıra ile arzetmekle, müellifimizin, hayatında deruhte ettiği bazı vazifelerin neler olduğu ve ömrünün hangi devresinde nerede ve ne iş gördüğü hakkında bir kanaata sahib olabileceğimizi samıyoruz. Bunu yaparken muracaat edeceğimiz hemen hemen yegâne kaynak, müellifin kendi kitabı "ez-Zeyl 'ale'r-Ravḍateyn" dir.
Sene: 615/1218
Ebû Şâme, bu sene içinde Azîziye medresesi'nde 49 tahsil etmektedir ve ayrıca Tekıyyu'd-dîn Haz'al b. 'Asker b. Halil el-Mışrî'nin (öl. 623/1226) hususî derslerine gidip gelmektedir 50.
Sene: 616/1219
Ebû Şâme, ez-Zeyl'inde (s. 120) zamanın halifesinin adamlarından, bu tarihte Bağdad'da vefat eden Muḥammed b. Cemîl'den bahsederken, aynı tarihte bu zâtın yeğeni Fahruddîn'in Şam'a geldiğini zikretmekte ve "Aziziye medresesine, bizim yanımıza geldi..." demektedir. Bu ifadeden, onun bu tarihlerde mezkûr medresede tahsile devam etmekte olduğuna hükmetmemiz mümkündür. Daha önce arz edildiği üzere aynı yıl içinde kıraʼat ilmini ikmal ettiğine göre 51, yine bu tarihlerde Azîziye'- den ayrılmış olması da ihtimal dahilindedir.
Sene: 634/1236-37
İntisab tarihini kesin olarak tayin etmek mümkün olmamakla beraber, "Kadı Ebû Mervân Muhammed b. Aḥmed b. 'Abdi'l-Melik el-İşbîlî, 16 Ramazan 634/1237 de Şam'a geldi ve Âdiliyye
44 ez-Zeyl s. 37, 144, 145; bk. s. 32.
45 Aynı eser s. 37, 151.
48 Aynı eser s. 160.
47 Aynı eser s. 37; Tezkiretu'l-buffâz IV, 243; Fevâtu'l-vefeyât 1, 252; Gâyetu'n-nihâye I, 365; Buğyetu'l-vu'ât s. 297. 48 ez-Zeyl s. 37.
49 Azîziye medresesi için bk. ed-Dâris I, 382-398.
50 ez-Zeyl s. 149; ed-dâris II, 397.
51 bk. s. 17.
19-
الكتاب — ص ٣١٠