1) İlmi ve ilmin mevzuunu hakkiyle anlamışsın. İşittiklerin ise büyük bir okyanus; o halde durma, anlat.
2) Dâru'l-hadîs'e getirilişin, bir mûcizedir; "el-Meb'as" in girişi de ", senin hesabına bunu apaçık ortaya koydu.
3) Güzellik denen şeyin neşesi geçici olduğu halde bu derste, akıl sahibi kişiler, güzellik ve üstün- lüğe baş eğmiş olarak kaldılar (neşeleri devam etti).
Ebû Şâme, vefatına kadar bu vazifeye devam etmiştir 72.
Hayatından bahseden kaynakların hemen hepsinde, onun Eşrefiyye türbesi şeyhliği de zikredil- mektedir. Bu vazifeye hangi tarihte başladığı hakkında bir bilgimiz mevcut değildir 73.
662/1264 de vefat eden eş-Şerefu'n-Numeyrî'nin ölümünden bahsederken, müellifimiz bu zat hakkında "Emîniyye medresesinde ve daha sonra Ḥusâmiye medresesinde bizim yanımızda bulu- nuyordu..." " ifadesini kullanmıştır. Bu ifadeden, onun bu medreselerle de ilgisi bulunduğu netice- sini çıkarmak mümkün ise de, bu ilginin ne olduğu ve hangi senelere rasladığı hakkında bir şey söy- lemeğe imkân yoktur. Bu medreselere, bâzı hocaların derslerini dinlemek maksadiyle gidip gelmiş olması ihtimali ileri sürülebilir.
76
Bütün hayatı ilimle meşgul olmak ve eser telif etmekle geçtiğinden şüphe etmediğimiz ve henüz 25 yaşlarında iken bu yolda saçına sakalana ak düştüğünü bildiğimiz TM Ebû Şâme'nin, Çocuklarının yetişmesi için de büyük bir gayret sarfettiğini söyleyebiliriz. Bunlardan bilhassa 634/1237 yılında dünyaya gelen Eb'ul-Harem Muhammed'le daha farklı meşgul olduğunu sanıyoruz. Fakat bu çocuğun ömrü kısa sürmüş, 643/1245 yılında (8,5 yaşında iken) ölmüştür. Müellifimiz onun ölümünü tescil ederken, hadis ve sâir konularda birçok kitapları zamanın âlimlerinden dinlediğini ve takriben 140 kadar âlimden istifade ettiğini söylemektedir” ki, “Şahîḥu'l-Buhârî” 78, “Şahîḥu Muslim” 79 ve el-Beyhakî'nin "es-Sunenu'l-kübrâ” sının büyük bir kısmı 80, bu meyanda okunan kitaplar arasın- dadır. Oğullarından 653/1255 de dünyaya gelen Ebu'l-Hudân Aḥmed de babasının yolunda -bir nebze de olsa, varlık göstermiş olacak ki, ondan istifade eden ve rivâyette bulunanlar arasında zikredil- mektedir 81.
Ebû Şâme'nin ölümüne, başına gelen bir musîbet sebeb olmuştur. Bir mevzûda izhar ettiği görüşü sebebiyle itham edilmişti 82. Bu yüzden olacak ki 27 Cumâde'l-âhire 665/24 Mart 1267 günü ®
71 "el-Meb'as" le, müellifin "Serbu'l-hadîsi'l-muķtefâ fî meb'a; i'n-Nebiyyi'l-Mustafâ" adlı eseri kastedilmiştir (bk. s. 30) ve şairin tebcîl ettiği bu derste mezkûr kitabın giriş kısmı müellif tarafından takrir edilmiştir. (bk. ez-Zeyl, s. 230).
72 Onun vefâtından sonra Dâru'l-hadisi'l-Eşrefiyye şeyhliğine Muḥyi'd-dîn Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mûsâ en-Nevevî (öl. 676/1277) getirilmiştir (el-Bidâye XIII, 251; ed-Dâris I, 24).
73 Müellifimizin "er-Ravḍateyn" inin nâşir ve muhakkıkı Dr. Muhammed Hilmi, onun Dâru'l-hadîsi'l-Eşrefiyye şeyhliğinden bahsederken şöyle demektedir: “... Sonra (yani 662 den sonra) Eşrefiyye türbesi kırâat şeyhliği vazifesini de yüklendi ve bu iki vazifeyi ifaya, ölümüne kadar devam etti..." (er-Ravḍateyn mukaddimesi s. 7).
74 Emîniyye medresesi için bk. ed-Dâris I, 177-205.
75 ez-Zeyl s. 231.
70 ez-Zeyl s. 37; Târîḥu'l-islâm IX, 265a.
77 ez-Zeyl s. 176.
78 Aynı eser s. 173.
79 Aynı eser s. 172, 174.
90 Aynı eser s. 176.
81 Tezkiretu'l-buffâz IV, 244; Diğer çocuklarının tahsil ve icâzetleri ile ilgili işaretler için bk. ez-Zeyl s. 167, 172. 195, 204.
8a el-Bidâye XIII, 250; Şemsuddin es-Sehâvî (öl 902/1497) bu tecâvüze sebeb olarak, Ebû Şâme'nin âlimleri küçük göstermesini, halkın kötülüklerini teşhir etmesini ve bu sebeble nâsın gözünden düşmesini ileri sürmektedir ki (bk. el-İ'lân s. 60), onun Ebû Şâme'ye izâfe iettiği bu zaaflarla ilgili kanaatimize ileride işaret edilecektir (bk. s. 28). 83 ez-Zeyl s. 240.
22
الكتاب — ص ٣٠٧