المرشد الوجيز إلى علوم تتعلق بالكتاب العزيز (ت قولاج) — الصفحة ٣٠١

Ebû Şâme'nin bu ifâdesinin doğruluğu veya isâbetsizliği bir tarafa, bu sözlerin, el-Yûnînî ailesi üzerinde iyi tesir bırakmadığı ve bir iğbirâra yol açtığı muhakkaktır. 4. Ebû Şâme'nin, âlimlere dil uzattığı şeklindeki iddia üzerinde ayrıca durulmağa değer. Onun, husûsî sohbetlerinde böyle bir şey yapıp yapmadığı hakkında ortada hiçbir bilgi mevcut değildir. Kendi hayâtı içinde yaşamış ve ölmüş birçok âlimler hakkındaki yazılı beyanları ise “ez-Zeyl.."inde mevcuttur. Tamamını gözden geçirdiğimiz bu eserde, müellifin, göze batacak böyle bir tarafına raslamadığımızı söyleyebiliriz. Netice olarak diyebiliriz ki: Ķutbuddîn el-Yûnînf'nin, müellifimiz hakkında şâz kabilinden ortaya attığı iddialara itibar etmemiz ve bu iddiaların gösterdiği istikamette bir hükme varmamız mümkün olmamaktadır. Zîra, aralarında şahsî, hissî bir takım anlaşmazlıkların bulunduğu kişilerin, biribirleri hakkında ileri sürdükleri iddiaları, çoğunluğun ittifak ettiği bir nokta hilâfına değerlendir- menin doğru olmayacağını sanıyoruz 147. e) Talebeleri : Ebû Şâme'den çeşitli fenlerde istifade edenlerin ve muhtelif mevzulardaki takrirlerini dinleyen- lerin sayılarının pek çok olduğunda şüphe yoktur. Ömrünü okumak, eser telif etmek, muhtelif câmi ve medreselerde çeşitli ilimleri tedris etmekle geçiren bir âlim için bu hükmü vermek tabîîdir. "ez- Zeyl"indeki hal tercümesinde okuduğumuz şu satırlar da bunu teyid etmektedir: "Gerek câmide, gerekse Eşrefiyye türbesinde "et-Târîh" 143, "er-Ravḍateyn" ve diğer telifâtını takrir ederken ekâbir ve fudalâdan seçkin bir gurup onu dinlemek üzere hazır bulunurdu" 144. Bunun yanında ondan husûsî sûrette istifade edenler olmuştur. Kaynakların ondan feyz aldığına işaret ettiği zevâttan bazıları şunlardır: 1. Burhanuddin Ebû Isḥâk İbrâhim b. Felâḥ b. Muhammed el-İskenderî (öl. 702/1303) 145. 2. Ebu'l-'Abbâs Ahmed b. İbrâhîm b. Sibâ' el-Fezârî (öl. 705/1306) 148, 3. Ebu'l-'Abbas Ahmed b. Mu'min el-Lebbân (öl. 706/1306 147). 4. Ebû 'Abdillâh el-Huseyn b. Süleymân el-Kefrî (öl. 719/1319) 148, 5. Zeynuddin Ebû Bekr b. Seyf 149 b. Ebî Bekr el-Harîrî el-Mizzî (öl. 726/1326) 150 f) Eserleri 151; Müellifimiz kültür ve ihtisâsının çeşitliliğine uygun olarak dil, târih, tefsir, fıkıh, kırâat... gibi muhtelif mevzularda eserler telif etmiş bir âlimdir. "ez-Zeyl"inde (s. 39-40) eserleri için verdiği listeye 142 Kutbuddin el-Yûnînî'nin bu mevzuda şâz telâkkî ettiğimiz görüş ve kanâatini, her nekadar Şemsuddin es-Sehâvî'- de de (öl. 902/1497) buluyorsak ta (bk. el-Î'lânu bi't-tevbîḥ s. 60), bu görüşe şâz demekte devam edebileceğimizi sanıyoruz. Zîra, es-Sebâvî'nin ifâdesi, nerede ise Kutbuddin el-Vûnînî'ninki ile kelime kelime aynıdır. Demek oluyor ki, es-Sebavi, Kutbuddîn el-Yûnînî'nin "Zeylu Mir'âti'z-zamân” ındaki ifadesini aynen nakletmiş ve üstelik, ibârenin asıl sahibi hak- kında herhangi bir atıfta da bulunmamıştır. 149 "et-Târîb"le, Ibnu Asâkir'in (öl. 571/1175), müellifimiz tarafından ihtisar edilen "Târîbu Dimeşk"ına işaret edildiğini sanıyoruz. bk. s. 29-30. 144 ez-Zeyl s. 43. 145 Gâyetu'n-nihâye I, 365. 140 Ebû Şâme'den "eş-Şâtıbiyye" üzerine yazdığı şerhi (İbrâzu'l-ma'ânî.......) okuduğunu bildiğimiz bu zâtı, talebeleri arasında İbnu Şâkir (Fevâtu'l-vefeyât I, 243) ve İbnu'l-Cezerî (Gâyetu'n-nihâye I, 33, 365) zikretmektedirler. 147 Bu zât ta Ebû Şâme'den kırâat ahzedenlerdendir. (bk. Ma'rifetu'l-kurrâ, II, 539; Ğâyetu❜n-nihâye I, 143, 365. 148 Kıraat ahzetmiştir (bk. Ma'rifetu'l-kurra, II, 539; Ğâyetu'n-nihâye I, 365). 149 Târîbu'l-islâm'da (IX, 265a) ve Fevâtu'l-vefeyât'ta (I, 243) "Seyf" yerine "Yûsuf” mezkûrdur. 150 Ebû Şâme'den kırâat abzetmiş (Târîbu'l-islâm IX, 265a; Fevâtu'l-vefeyât I, 243) ve "eş-Şâțibiyye" okumuştur (Gâyetu❜n-nihâye I, 185). 151 Ebû Şâme'nin eserleri üzerinde M. H. M. Ahmed, "Studies on the Work of Abu Shama" adı ile 1951 de Londra Üniversitesinde bir doktora yapmış ise de (bk. Kitâbu'r-ravḍateyn mukaddimesi s. 62), bu eseri görmemiz maalesef müm- kün olmamıştır. 28-
الكتاب — ص ٣٠١

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.