كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون — الصفحة ٥٤٨

13 Mukaddime ki bu zeylin vücude getirilmesine sevgili ve kıy- metdar Maarif Vekilimiz Bay Hasan-Åli Yücel en büyük amil ve müessir olmuşlardır. Bütün bunlarla beraber, Jandarma Dairesi İkinci Şube Müdürlüğünden mütekait iken 1339 (1920) de vefat eden Bağdatlı Ismail Paşa merhu- mun on binden ziyade müellif ve muellefat isimle- rini havi Izāḥ al - Maknün fi al - zayl‘ala' kasf al - Zunün an Asma' al- kuțub-i va' l-Funūn namiyle otuz yıl çalışarak yazmış olduğu zeyil vardır ki kıymetli ve ehemmiyetli olan bu eser de bugün elimizdedir. kaşf al-Zunun sahibi Katib Çelebi'nin kasf al-Zunün'da isimleri geçen eserlerin müessirlerini ihtiva etmek üzere yazmış olduğu Sallam al-Vusūl ilā Tabaķāt al - Fuḥūlu gibi, Ismail Paşa da kendi zeylinde geçen müellifleri de muhtevi olmak üzere zeyline vermiş olduğu emekten daha az bir emekle vücude getirmiş olduğu şüphesiz olan: Hadiyaal-‘Arifin fi Asmā' - i muellifin va - Asār al- Muşannıfîn namında bir eser yazmış ve bu eserinde bazı hal tercümeleri sonunda mehaz tasrih etmiştir. Bu iki mühim eserin bastırılması için Paşa merhumun hayatında, matbuat lisaniyle hükümetten temenniler vuku bulmuş idise de [1] müellif bu saadete ermeden vefat etmiş idi. Bilâhare merhu- mun varisleri tarafından bu iki eserin hükümete satılması ve bastırılması teşebbüsü de akim kalmış idi. Uzun bir zaman sonra bu kitapların hükümet tarafından alınması ve bastırılması için teşebbüs- ten geri kalmıyan bazı maarifperver zatların hima- yeleriyle Maarif Vekillerimizden Bay Abidin Özmen tarafından bunların alınması kararı verildi. Bu karar dahi bazı mali sebeplerden dolayı fiil sahasına çıkamadı. Varisler, madd? bir ihtiyaç karşısında bulunduklarından babalarının bu eserlerinin birinci cildlerini, istikrazlarına mukabil sahaf Bay Raif Yelkencioğlu'na rehin olarak tevdi etmişlerdi. Muhterem Bay Saffet Arıkan. zamanında bu iki kitabın ailnması Maarif Vekâletince tekrar karar altına alınmış idise de kitaplar Mısırlı bir kitapçıya satılmış ve Mısır'a götürülmüş ve hattâ bu kitapçı tarafından İzāḥ al Māķnūn basılmağa başlanılmıştı. Kitapçı Bay Raif Yelkencioğlu bu kitapların tekrar buraya gelmesi için, her türlü fedakârlığı göze aldır- mış ve Mısırlı tabiden bunları kurtarmağa muvaffak olmuştu. Bu suretle kurtarılan kitaplar sevgili ve kıymetli Vekilimiz Hasan-Âli Yücel tarafından alına- rak nihayet millf kütüphanemize maledilmiş oldu. Kasf al-Zunun müellif yazısı üzerinden bu birinci cildini bugün ilim sahasına çıkanıyoruz ki bunun mukaddimesinin basılmasına kadar ben ve arkadaşım Kilisli Muallim Rifat, merhum üstadımız [1] Yeni Tasvirieskår, sayı: 24, 25, haziran, 1909. 14 Ismail Saip Sencer'in irşatlarına mazhar olmuş idik. Bunda Katib Çelebi'nin yazısında olmayan ilâve- leri aşağıda gösterilecek olan muhtelif işaretleriyle asıldan ayırdık ve yukarıda Carullah Veliyüddin Efendi ve Halepli al-Sayyid al-Husayni al- Nabhani'nin yazılarında görüldüğü veçhile müellifin müsveddesinin içinden çıkamamış olan zatlar aynı zamanda müellifin metin haricinde yazdığı haşiye ve nakilleri tamamiyle bırakmışlardı ki biz, bu tab'ımıza bunları da aldık. Bu haşiyeler Fluegel baskısında dahi yoktur. Elimizde bulunan zeyilleri sırasiyle ba- sacağız. Kasf al-Zunün ilk defa 1835-1858 yılları ara- sında G. Fluegel tarafından Leipzig'te sahifenin üst tarafı arapça metin ve alt tarafı lâtince ter- cümesiyle gayet neffs surette basılmıştır. Bu zat, yaz- mış olduğu låtince mukaddimede, görmüş olduğu- nu söylediği muhtelif nüshalar arasında Şark Aka- demi kütüphanesinde (sayı 352), müellifin müs- veddesi görülmekle beraber 400 den ziyade taba- kat ve tarih kitaplarına müracaatle müellif Katib Çelebi'nin boş bıraktığı veya yanlış yazdığı müellif- lerin doğum ve ölüm tarihlerinin tashihlerini havi olan ve Kâtib Çelebi'den evvel ve sonra te'lif edilmiş bir takım eserler ilâve edilmiş bulunan 1170-1756 da yazılmış bir nüshadan istifade etmiş olduğunu zikr- ediyorsa da bizim bu baskımızda Fluegel'in baskı- sından çıkarmış olduğumuz bir çok yanlışlar göre- cek zatlar bu Akademi nüshasının da muhtelif yanlış ları olduğuna hükmedeceklerdir. Şunu da ilâve edelim ki müellif hattında olmıyan ilâveleri Fluegel kavis içine almış olduğunu söyliyor. Halbuki, kavis içinde olan ibarelerden müellifin müsveddesinde olanlar olduğu gibi kavis dışında olanlardan dahi müellifin olmıyanları olduğundan, müellifin müsvedde- sinden tashih edilmiş ilâveleri muhtevi akademi nüs- hasının itimada şayan olmadığı veya kendisinin bu nüshadan hakkiyle istifade edemediği anlaşılır. Yedi cilt teşkil eden bu metin ve tercümenin altıncı cildinin sonunda yukarıda zikrolunan Hanifzade'nin Asar-i nevi de tabolunmuştur. Yedinci ve sonuncu cilt, Mısır'ın Ezher medre- sesi ve Ebüzzeheb Mehmed Bey ve sair medrese- lerdeki kütüphanelerin fihristlerini, Rados kütüp- hanesi, İstanbul kütüphanelerinden Fatih, Süleyma- niye, Kılıcali, Köprülü, Şehit Ali Paşa, Damat İbrahim Paşa, Yenicami, Âtıf, Ayasofya, Nuruos- maniye, Koca Ragıp Paşa, Lâleli vesair kütüpha- nelerin ve Halep ve Şam kütüphanelerinin fihrist- lerini ihtiva etmektedir. Şark ilim hazinesinin anahtarı olan Kasf al-Zu- nün Fluegel tarafından lâtinceye tercüme olunmuş olduğu gibi bu zatın tercüme ve tab'ının başına yazmış olduğu lâtince mukaddimeden anlaşıldığı
الجزء 01 — ص ٥٣٩

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.