كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون — الصفحة ٥٤٩

11 Mukaddime varakaya kadar devam eder ve bu varakada biter. Bu müsveddenin hemen hemen bütün sayfalarındaki satırların arasına ve sayfa kenarlarına Kâtib Çelebi sonradan ilâveler yapmış ve sayfanın darlığından yazmak istediği bu ilâveleri sığdırmak için yalnız kendisinin okuyabileceği surette içinden çıkılmaz karışıklıklar ve çıkıntılar vücude getirmiştir. Burada Kâtib Çelebi'nin bu beyaz ve müsved- desinden birer sayfa görülmektedir. Şunu da arz ve ilâve etmeliyimdir ki bu müs- veddenin 115 inci varakasındaki ilm-i fıkıh başlı- ğından sonra her hangi bir zamanda ve her ne suretle ise dört varaka sukut etmiş olmakla Kâtib Çelebi'nin bu varakalarda fıkıh ve fıkıh kitapları hakkında vermiş olduğu malûmat yerine Leipzig, Mısır ve İstanbul basmalarında Taşköprü-zade'nin Miftāḥ al-Sa'ada'sında fıkıh hakkında söylemiş ol- duğu sözler aynen almarak eksik kapatılmıştır. · Taliin bize bir lütfu olarak bu dört varaka sekiz sahife kıymetli Maarif Vekilimizin himme. tiyle alınmakta olan merhum üstadımız İsmail Saip Sencer'in kitapları arasında karşımıza çıktı. Bizim bu tab'ımızda onlar da yerlerine konulmuş ve bu suretle büyük bir ziya' telâfi edilmiştir. Yukarıda zikrolunan kütüphane sahibi Carullah Veliyüddin Efendi merhum kendisinin mâlik olduğu, Kâtib Çelebi'nin el yazısiyle olan bu müsveddenin ilk sahifesinin zahrında kendi yazısıyle arapça yaz- mış olduğu yazıda şu izahatı veriyor : Bil ki Kaşf al-Zunun an Asami al-Kitāb va'l-funun adını taşıyan bu kitap benim üstadımın üstadı İstanbullu Kâtib Çelebi diye meşhur olan Hacı Halife'nindir. Kendisi bu kitabı tesvit ettikten sonra Dürus kelimesine kadar tebyiz etmiş ve 1067 de rahmet-i Rahmana intikal ettiğinden bu kelimeden aşağısı müsvedde halinde kalmış idi. Bu müsveddeyi altı zat (?) toplanıp tebyiz etmek için uğraştılarsa da tamamiyle muvaffak olamadılar. Müellif hattiyle olan müsvedde işte bu cilttir. Ben, müellifin yazısıyle Dürus maddesine kadar olan beyazı da tamam bir cilt halinde İstanbul'da gördüm (yukarıda Revan kütüphanesinde olduğu söylenilen nüsha). Bu müs- veddenin Dürus maddesinden yukarısı 1095 (1683)- ten sonra Halep'te vefat etmiş olan, bütün ilim ve fenlerde mutebahhir üstadımız Halepli Esseyid-El- Hüseyn-ül Abbasî-Ennebhanî tarafından lâfız cihe- tiyle ihtisar edilmek ve birçok kitap isimleri ilâve kılınmak suretiyle yeniden telif edilmiştir ki müellif hattiyle olan bu müsveddenin Dürus maddesine kadar yeni yazısıyle olan kısım üstadımız Esseyid- El-Hüseyn-ül Abbasî'nin eseridir." „Buna delil olmak üzere, Ibḥāc fi şarḥ-i Dibāca al-Kāmūs maddesindeki: lil Fakir al-Husayni al-Abbasi al-Nabhāani al-Halaki diye bu eserin 12 müellifi kendisi olduğunu söylediği gösterilir. Bundan başka asıl Kaşf al-Zunün ile bunu karşılaştıranlar bunda Kasf al-Zunün olmıyan kitap isimleri göre- ceklerdir ki bu da kitabın Kaşƒ al-Zunün olmadı- ğına ayrı bir delildir [1].“ Kaşf al-Zunun'a zeyil yazanların birincisi 1092 (1681) de İstanbul'da vefat eden Vişne-zade Mehmed İzzetî Efendi'dir. Bu zatın zeylinin müsvedde halinde kaldığı söyleniyor. Bu zattan sonra Arabacılar şeyhi Ibrahim Efendi (cm. 1189-1775) ve 1217-1802 de vefat eden Hanif-zade Ahmed Tahir Efendi birer zeyil yazmışlardır ki Hanif-zade'nin zeyli 506 kitap ismini havi olup Asar-1 Nev adını taşır. Müellif bunu, 11721758 de bitirmiştir. 1275 1858 de vefat eden Şeyhülislâm Ârif Hikmet Bey dahi bir zeyil vücude getirmişlerdir. Cim harfinde biten bu zeyil elimizdedir. Bu zeyillerden başka 1359-1940 martında vefat eden üstadımız, İstanbul'da kâin umumî kütüphane müdürü, dersiamlardan Ismail Saip Efendi merhu- mun, uzun müddet devam eden bu kütüphane mü- dürlüğü esnasında, kütüphanede bulunan, Istanbul basması bir Keşf al-Zunün nüshasının kenarına ilâve temiş olduğu kitap isimleri ve bunlar hakkında kayd- ettiği izahat tebyiz ettirilerek ve kendisiyle mukabele edilerek mumaileyhin son hayat yılında vücude getirilmiş olan kıymettar bir zeyli dahi elimizdedir [1] İstanbul'da Yenicami kütüphanesinde al-Taskār al-Ca- mi al-Asar (sayı 815) namında bir eser vardır. Bunun yanlış olarak müellifi kütüphane defterinde Ibn al-Nedim olmak üzere gösterilmiştir. Bu eserin başında bu kitabın müellifinin şöyle bir mukaddemesi vardır: nän <Asrımızın efadıl-i ayanından biri olan ve Hacı Halife diye maruf bulunan zat Kasf al-Zanān an Asami al-Kitāb va l'-fa- Damini vermiş olduğu, tekrarlarla uzatılmış bir eser vücude getirmiş ve tebyizden evvel rahmet-i ilâhiyyeye kavuşmuş idi. Her nekadar bazı fudalâ bunu tebyiz ettilerse de bunların bu beyazları da zâlı telif ve usr-i tabirden hali olmamakla bu eserin ibaresini kolaylaştırmak ve lüzumsuz uzatmaları tayyetmek ve isimleri fevt- edilmiş olan kitapları buna zamm eylemek bu fakirin hatırına geldi. Bu zeminde yazılmış bir eserden gaye, ehl-i islâm tara- fından vücude getirilmiş olan müellefatı imkân dairesinde ihata ile bir araya toplamak olduğundan bu gayeye müteveccih olmi- yan maddeler sadet haricinde kalır. Bunun için zaitleri tayyile ehl-i islâm tarafından yazılmış olan eserlerin hepsini bir yere toplamıya çalıştım. Herhalde bu eserimin ihatasından hariç kalan kitaplar az olmalıdır. Bu ibatasından dolayı eserime Taşkār al- Cami' al-Asar namını verdim,> Veliyyüddin Efendi'nin yazısında görüldüğü veçhile Dürus maddesinden yukarıya doğru kitabın başına kadar olan kısmIDI yeniden yazmış olan zat, Halepli al-Sayid al-Husayni al- 'Abbāsi al-Nabhāni idi. Yenicami kütüphanesinde bulunan ve müellifi yanlış gösterilmiş olan bu al-Tazkār in muhtelif nokta. ları hususiyle mezkûr Ibḥāc maddesi Kâtib Çelebi'nin müsvedde- sinin üst tarafındaki yeni yazı ile olan kısım ile karşılaştırılacak olursa bunların yekdiğeriyle tamamiyle tetabuk ettikleri görüle- ceğinden Yenicami kütüphanesindeki bu al-Tazkar müellifinin Halepli al-Sayid al-Huseyni al-'Abbäsi al-Nabhāni olduğu mey. danı çıkacağı gibi Veliyyüddin Efendi'deki müsveddenin üst tarafının da al-Tazkār olduğu anlaşılır.
الجزء 01 — ص ٥٤٠

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.