Te'vîlâtü'l-Kur'an'dan Tercümeler
2. Ve insanların Allah'ın dinine grup grup girdiğini gördüğünde! Müfessirlerin ifade edişine göre daha önce insanlar İslâmiyet'e birer birer girdikleri halde Mekke fethedildikten sonra gruplar halinde girmeye başladı- lar. Allah'ın dinine gösterilen bu rağbetin sebebi yukarıda sözünü ettiğimiz mânevî açılımlar da olabilir. Nitekim Resûlullah'ın şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: “İki aylık mesafenin oluşturduğu alan içinde düşmanların benden korkması gibi ilâhî bir desteğe mazhar kılındım. Bir ay ön taraftan, bir ay arka cihetten."1
Nasr sûresinin ilk iki âyetinde çeşitli açılardan Resûlullah'ın ölüm habe- rine işaret vardır. Bazı kaynaklarda zikredildiğine göre bu sûrenin nüzûlü münasebetiyle Hz. Peygamber'in kalbi ve zihni ölümünün yakın olduğunu kendisine haber vermiştir. Birincisi biraz önce bahis konusu ettiğimiz istid- lâl şekli olup bizzat kendisi ölümünün yaklaştığını anlamıştır, çünkü memur kılındığı tebliğ ve İslâm'a çağrı görevini tamamlamıştı. İkincisi, Allah'ın re- sulüne has kıldığı alâmetler ışığında muttali kılması suretiyle Hz. Peygamber [85] buna vâkıf olmuştur. / Artık o, bizim idrakimizin anlayamayacağı şeyleri an- lamıştır. Üçüncüsü daha önce tebliğ görevini bizzat kendisi yürüttüğü halde bu defa insanların topluluklar halinde dine girmeleri suretiyle tebliği şahsen ifa etme yükü üzerinden alınmış bulunuyordu, işte bu sebeple de vâdesinin geldiğini anlamıştı. Bir nevi delil teşkil eden bu hususun izahı şöyledir ki insanlar grup grup Allah'ın dinine girince, oluşan toplumsal realite İslâm'ın yaygınlık kazandığına ve taraftarlarının çoğaldığına bir kanıt oluşturmuştur. Artık kendini gösteren üstünlük ve hâkimiyet, Resûlullah'ın ayrılması halin- de müslümanların dinî konumlarının bozulmayacağının güvencesini teşkil ediyordu.
3. Artık rabbinin şanını hamdü senâ ile yücelt ve O'ndan mağfiret dile! Zaten O, daima kendisine dönüş yapanları kabul edendir.
"Fe sebbih bi-hamdi rabbik” (ai) şeklindeki beyanı bazı müfes- sirler "Rabbinin emriyle namaz kıl!" şeklinde yorumlamıştır. Meselenin aslı -daha önce söz konusu ettiğimiz üzere- şöyledir ki tesbih tenzih demektir, yani bütün yaratılmışlık özelliklerinden yüce kılmak ve şanına yakışanlarla
1 Hadis çeşitli rivayet ve metinlerle nakledilmiş olup onlardan biri şöyledir: "Ben diğer peygamber- lere beş özellikle üstün kılındım: Bütün insanların peygamberi olarak görevlendirildim, ümmetime yönelik şefaatim saklı tutulup kıyamet gününe ertelendi, önümden ve arkamdan birer aylık mesa- fede olmak üzere düşmana korku salma ayrıcalığıyla desteklendim, bütün yeryüzü benim için mescid ve temizlik vesilesi kılındı, daha önce kimseye helâl kılınmayan savaş ganimetleri bana helâl kılındı" (Taberânî, el-Mu'cemü'l-kebîr, VII, 155, nr. 6674; Heysemî, Mecma'u'z-zevâid, VIII, 465, nr. 13954).
78
KTBe_0062649 — ص ٧٨