المرشد الوجيز إلى علوم تتعلق بالكتاب العزيز (ت قولاج) — الصفحة ٣٢٠

ÖN SÖZ Hz. Muhammed (s.a.) in, "Kur'ân yedi harf üzerine nâzil olmuştur" meâlindeki hadîsinin îzâhı, islâm âlimlerini hayli meşgul etmiş ve bilhassa hicrî üçüncü ve dördüncü asırlarda biribirinden çok aynı görüşlerin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Meşhur müfessir el-Kurtubî'nin (öl. 671/1273) naklettiğine göre, İbnu Hibbân (öl. 354/965), bu hadîsin îzâhı sadedinde 35 ayrı görüşün bulunduğunu söylemiştir 2. Çoğu biribirlerinden az farklarla ayrılmakla beraber bu 35 ayrı görüşün ifâde ettiği mâna -hicrî dördüncü asrın ortalarına kadar âlimlerin, mezkûr hadis üzerine ne derece eğildiklerini ve meselenin ne nisbette çetin ve nâzik bir mesele olduğunu anlatması bakımından mühimdir. Bilhassa garib hadisler üzerinde duranlar, müfessirler ve kırâat ilmi ile iştigal eden birçok âlimler, bu hadîs üzerine hâssaten eğilmişler; Kur'ân'ın sıhhati ve ashabdan, daha sonraki nesillere intikali gibi meselelerle sıkı alâkası bulunan bu konuyu ele almada ihmal göstermemişlerdir. Ebû 'Ubeyd el-Kâsim b. Sellâm el-Herevî (öl. 224/839)3, Ebû Muḥammed 'Abdullah b. Muslim b. Kuteybe (öl. 276/889), Ebû Ca'fer Muhammed b. Cerir et-Taberî (öl. 310/922) 5 ve Mekkî b. Ebî Tâlib (öl. 437/ 1045) gibi müellifler, burada misâl olarak zikredilebilir. Gösterilen bu hassasiyette, islâma karşı olanların, bilhassa mezkûr hadisin taaluku bulunan hususlarda Kur'ân'a dil uzatmış bulunmalarının da tesiri büyük olsa gerektir. Bu hadisin çerçevelediği mânanın ne olabileceği üzerinde görüş beyan etme, ictihadda bulunma ve fetvâ verme işi, yukarıda işaret edilen asırları da taşmış ve konu üzerinde husûsî eserler telif edil- mesine yol açmıştır. Tenkidli metni sunulan ve Ebû Şâme'ye (h. 599-665/m.1203-1267) âit bulunan "el-Murşidu'l-vecîz ilâ ‘ulûmin tete'alleķu bi'l-Kitâbi'l-‘azîz” adlı eser de, bu meyanda telif edilen kitaplardan biridir. İlerde zikredileceği üzere müellif, mevzu ile yakın alâkası bulunan diğer bazı bablara da eserinde yer vermiş ise de, kendi beyanına göre, mezkûr hadîsin îzâhı ve bu hadîsin, meş- hur kırâatlarla alâkasının tesbîti, eserin telifinde gözetilen asıl gayedir. Yeri gelince muhteviyâtı ile tanıtmaya çalışacağımız "el-Murşidu'l-vecîz..” üzerindeki tetkiki- miz Lâleli (nr. 3625), Şehid Ali Paşa (nr. 2751) ve Ayasofya (nr. 59) kütüphanelerinde bulunan üç yazma nushaya istinad ettirildi. 1 el-Buhârî VI, 100; Müslim II, 202-204; Ebû Dâvûd II, 101-102; et-Tirmizî XI, 60-63; en-Nesâî II, 150-154. 2 bk. Tefsîru'l-Kurtubî I, 42-46. 3 bk. Garibu'l-hadîs III, 159-162. 4 bk. Te'vîlu muşkili'l-Kur'ân s. 26-35. 5 bk. Tefsîru't-Taberî I, 21-72. • bk. el-İbâne 'an ma'âni'l-ķırâât. 7 bk. s. 39. 8 bk. Metin, s. 73. bk. s. 37-40.
الكتاب — ص ٣٢٠

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.