المرشد الوجيز إلى علوم تتعلق بالكتاب العزيز (ت قولاج) — الصفحة ٢٩٤

1 İKİNCİ BÖLÜM EL-MURŞİDU'L-VECÎZ Konunun Tarihi İnkişafı - el-Murşidu'l-veciz - el-Murşidu'l-vecîz'in muhtevası - el-Murşi'dul- vecîz'in tahkikinde başvurulan yazma nushaları. a) Konunun Târihî İnkişâfı: Daha önce de ifade edildiği gibi 1, Hz. Muhammed (s.a.) in "Kur'ân yedi harf üzerine nâzil olmuş- tur" 2 meâlindeki hadîsinin îzâhı, islâm âlimlerini hayli meşgul etmiş, bilhassa üçüncü ve dördüncü asırlarda biribirinden çok ayrı görüş ve kanâatların ortaya çıkmasına yol açmıştır. Kur'ân'ın cem'i ve iki kapak arasına alınması, bu asıl nushadan Hz. Osman devrinde diğer mus- hatların teksîr edilip muhtelif beldelere gönderilmesi, bu mushafların hattına muhâlif olarak ashâbın bazılarından (bilhassa "Abdullâh b. Mesûd ve 'Ubeyy b. Kâ'b' gibi zevâttan) rivâyet edilen kıraat- ların îzâhı ve nihâyet meşhur olmuş, ümmet tarafından benimsenmiş 7 imamın kırâatları arasındaki farklı vecihlerin zuhûru... gibi meselelerle yakın alakası bulunan bu hadisin şerh ve tefsiri husû- sunda âlimlerin farklı bir alâka göstermeleri tabîîdir. Buna bir de islâm düşmanlarının, Kur'ân'a tevcih etmek istedikleri bir takım iddialar ilâve edilince, meselenin nezâket ve ehemmiyeti daha iyi anlaşılmaktadır. Şu hususa önemle işaret etmeliyiz ki, sıhhati üzerinde en küçük bir şüphe dahî izhar edilmemiş bulunan ve müellifimizin eserinin ana mevzûu olan mezkûr hadisteki “yedi harf”in sınırladığı manayı açıkça beyan etmek üzere Peygamber (s.a.) den mervî bir delil yoktur. Bu "yedi harf"ten maksadın ne olduğu; çokluktan kinâye mi, yoksa 7 rakamının tahdid ettiği adade mi işaret edildiği; hakîkî manası ile 7 adedi kastedilmiş ise, buradaki “harf" in manasının ne olabileceği; bir kelime üzerinde yedi ayrı vecih mi, yoksa aynı manaya gelen yedi ayrı kelimenin mi maksûd bulunduğu... husus- larında maalesef bir sarâhat mevcut değildir. Bu sebeble, hadîsin Peygamber (s.a.) den sådır oluşuna vesile teşkîl eden çeşitli hadiselerden ve ashâba isnâd edilen bâzı rivâyetlerden istidlâllerde bulunulmuş, tabîatiyle bir takım ayrı görüş ve kanaatlar ortaya çıkmıştır. Daha önce de işaret edildiği gibi 3, hierî dördüncü asrın başlarına kadar, bu görüşlerin adedi -çoğu arasında yakınlık ve benzerlik bulunmakla beraber- 35'i bulmuştur. Kurtubî'nin (öl. 671/1273), Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân'a (öl. 354/965) atfen zikrettiği ve içinden 5 tanesine tefsirinde yer verdiği bu 35 görüşü, Süyûṭî (öl. 911/1505), bizzat Ibnu Hibbân'ın ifadesiyle aynen nakletmektedir. 1 bk. Önsöz. * el-Buhârî VI, 100; Muslim II, 202-204; Ebû Dâvûd II, 101-102; et-Tirmizî XI, 60; en-Nesâî II, 150-154. 3 bk. Önsöz. bk. Tefsiru'l-Ķurțubî I, 42-46. bk. el-İtkan I, 50-51. 35 -
الكتاب — ص ٢٩٤

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.