كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون — الصفحة ٥٣٧

23 Kâtib Çelebi'nin hayatı Düstur -ül-amel nam risale yazıldı [2]1064 (1653) ve 1065 (1654) te kanunname ve müftiler - şeyhülislâm- lar - hazzında mesail-i garibeyi, mufassal. fetvaları رجم الرحيم بالسين والجيم nakil ve cemini mutazammın yazılıp kütüphanede bulunan 300 cilt kadar mec- mualardan fihriste çekilen 4000 kadar risale fevaidini intihap maslahatına şüru olundu ve iki kıt'adan nice mecmua meali yazıldı ve bir kıt'a da tevarih ve tabakat nevadiri ve Lataif-i Nigâriston-i Gifari gibi cemolunup ihtisar üzere yazıldı. 1066 (1655) da do- nanma ahvali inkisarı bais olup kaptanların derya cenkleri ve seferleri ve bazı tersane ve derya ahvali Tuḥfat-al Ķibār'da yazılıp 1067 (1656) seferinde bu risale tahrir olundu ve bu zamana gelince haftada bir iki gün emr-i maaş hususu için kaleme varılıp baki evkatı müzakere ve mütalea ve tahrire sarfet- mek nimeti müyesser oldu. Ümittir ki bundan sonra yine bakiyei ömür bu hal ile geçe... Mübeşşire: Bu risalenin tahrire şüru esnasında 1067 (1656) muharreminin yirmi dördüncü gecesi leyle-i ahat ta Hazret-i Fahr-i Âlem () rüyada bu fakire göründüler. Bir sahrada erbab-1 gaza heyetinde damen dermeyan edüp kılıç kuşanmışlar. Avan ve ensar etrafta bait yerde idi. Huzuru şerif- lerinde durup bazı mesail-i ulûm istifade edüp ifade buyururlar idi. Ancak hatırnişan bu oldu ki anlar kaim fakir culûs ile kıyam beyninde esna-i istifadede rükbelerin takbîl edilüp: Ya Resulâllah bu bendenize bir isim telkin buyurun meşgul olam deyicek bu- [2] Fezleke sahibi Kâtib Çelebi demekle meşhur Hacı Mustafa Halife dahi Ukalâyı Küttap'tan olmağın meclisi meşve- aam bir risale دستور العمل لى اصلاح الخلل rette dahil idi ana binaen yazıp bu maslahatı mühimmenin tedariki ne tarikle kabil idügini beyan etmiştir. Lâkin asrında kelâm-i hakkı 18ga ve mucibini ieraya müstait kabil-i hitap kimesneye karin olmadınğından risa- leyi izhar etmemiş. Fezlekede der ki sonra Hüsamzade müfti iken o risaleyi talep eyledi yazıp verdim. Huzuru Humayuna arzetmiş risalinizi padişahımıza okuyup ve okuttuk dediler, lâkin mucibi amele gelmiyeceğin fakir bilüp asla mukayyet olmadım, belki zaman ile bir padişah agah olup aniola amel eyleyüp fevaidini müşahede eyliye demiştir. Nefselemirde risalei mez- bure bermuktazayı reyi sedit tedabiri nafiayı müştemil bir kitabı müfittir. Hakir mutalea edüp derurunda münderiç olan fevaidi işbu tarihin dibacesinde bitamamiha derç ve tahrir etmişimdir. Tarihi, Naima c. 5, s. 282-283. 21 yurdular ki ya peygamber ismine meşgul ol deyu sözü savt-i âlâ ile söylediler. Bir mertebe ki samia anınla dolup uyanıcak eseri baki idi. Bu rüyade nice manaya işaret buyurdular. Ol ehl-i gaza heyetinde damen dermeyen mütekallidi seyf görünmeleri küf- far-ı hâksarın galebe suretin gösterip bazı adalara müstevli olmağla cihat için tedariki iş'ar buyurdu- lar. Fakir dahi selef gazavatını tahrir üzre olmağla ol tasavvur zamirde caygir olmuş idi. Ve Peygam- ber ismine iştigal ile emrin tevil ve tevcihi budur ki bundan evvel dustur-i‘amal ahırında tamiye tari- kiyle bir manaya işaret olunmuş idi. Bu esnada iktıza hasabiyle ana müteallik umur tasavvuru var idi. Bu lâfızda ana beşaret hâsıl olup mutabık geldi ve zınmında bir manaya dahi sarihan tenbih buyu- ruldu. Tenbih bu ki sabıka bazı ulûm-ı şer'iye dersle- riyle takayyüt olunur idi. Usul-i Fıkıh ve Fürû okutup bazı meşayih tefsir ve hadis müzakere ederler idi ve bu yakınlarda gelen talipler riyaziyat ve makulât ders- leri okuyup meşruat kalmış idi. Ol derslere devam ve şügl meşrepte intihal vesilesidir. <Maksuda vusul tarikında bizimle tevessül eyle yani sen; ismu-llah'a talip isen ol matlaba vusul, bizim tavassutumuz ile olur. Zira sen millîsin. Peygamber'in ile tevessüle iştigal eyle...» demekle tenbih buyur- dular. Zira uçmağa cenaheyn lâzımdır. Bir kanatla menzil alınmaz. Makulât ve meşruat cenaheyn me- sabesindedir. Bundan sonra meşruat dersleriyle te- kayyüde azimet olundu. Allahü Taalâ Hazretleri muvaffak eyliye...» Ne yazık ki, bakıye-i umrunu de ilme hasrede- ceğini vadeden bu çalışkan ve değerli zatın bu son eserinin sonundaki temennileri tahakkuk ede- miyerek, bu yıl içinde 1067 (1656), henüz elli yaşına gelmemiş iken, hayata veda etmşitir. İstanbul Üniversitesi kütüphanesinde mevcut olan (Yıldız, Sayı: 21 hususî; yazma) in sonunda Kâtip Çelebi'nin füceten vefat etmiş ol- duğu görülmektedir. Süleymaniye kütüphanesindeki Halet Efendi ki- taplarından olan Macalla al-nisab (Sayı: 1168) ta Kâtip Çelebi'nin Edirne'de vefat ettiği yazılıyorsa da (varak: 362) bunun doğru olmadığını biliyoruz. (M. Ş. Y.)
الجزء 01 — ص ٥٢٨

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.