آيات وسور من تأويلات القرآن — الصفحة ١٩٠

/ FÂTİHA SÛRESİ 1. Rahmân ve rahîm olan Allah'ın adıyla.' [Besmelenin Fâtiha Sûresiyle Münasebeti] [5] Besmele Fâtiha'dan değil Kur'an'dan bir âyettir. Besmelenin âyet oluşu- nun delili Peygamber sallâllahu aleyhi ve sellemden rivayet edilen şu hadistir: Kendisi bir gün Übey b. Kâ'b'a “Sana öyle bir âyet öğreteceğim ki benden önce Süleyman b. Dâvûd hariç kimseye inmemiştir" demiş ve bir ayağını mescidden dışarı atmış, ardındın Kâ'b'a “Kur'an hangi âyetle başlamaktadır?" diye sormuştur. Übey “Bismillâhirrahmânirrahîmle” deyince Resûl-i ekrem «İşte sözünü ettiğim âyet budur» buyurmuştur. Bu rivayette besmelenin Kur'an'dan bir âyet olduğunun delili vardır; / şayet besmele sûreden sayıl- [6] saydı Hz. Peygamber'in Übey b. Kâ'b'a bir değil 100 küsur âyet öğretmesi gerekirdi. Yine besmele başında bulunduğu sûreden sayılsaydı Resûl-i Ekrem onu Kur'an'ın anahtarı değil sûreden bir âyet olarak kabul ederdi. Şu da bir gerçek olarak ortaya çıkmaktadır ki besmeleyi her bir sûrenin başında tefsir etmeyi gerekli görmeyen müfessirin kanaatine göre onun sûre- den bir âyet olmadığı hususu sabit olmuştur. Yine, müslümanların besmeleyi namazda âşikâre okumayışı, onun, başında bulunduğu sûrenin ilk âyetini teşkil etmediğinin diğer bir delilini oluşturmaktadır. Zira herkesçe bilinen bir husustur ki Resûlullah'ın (s.a.) besmeleyi âşikâre okumuş olması ve bu hususun yanında bulunan sahâbîlere gizli kalması imkân dahilinde bulun- madığı gibi onların bu konuda gaflet edip, kendilerine yönelik dinî bir fayda hâsıl olmaksızın Resûl-i Ekrem'in sünnetini terketmeleri de mümkün değildir; öyle ki bütün müslümanlar besmeleyi âşikâre okumamayı nesilden nesile devralmıştır, hem de cehren okuma resulün sünneti olsun ve sonra bu husus gizli kalmış olsun! İşte müslümanların bu uygulamasında besmelenin, başında bulunduğu sûrenin ilk âyeti olmayışının delili yatmaktadır. 1 Aslında İmam Ebû Mansûr el-Matürîdî besmeleyi -biraz sonra anlatılacağı üzere- Fâtiha sûresinin ilk âyeti olarak kabul etmemekte, buna göre de besmeleye birinci âyet rakamının konmaması gerekmektedir. Ne var ki mushaflarda göze çarpan yaygın kullanıma uyularak rakam konulmuştur. 2 Taberânî, el-Mu'cemül 'l-evsat, I, 368. 5
KTBe_0062649 — ص ٥

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.