عقل إيماني چوشحنه عادلست ... پاسبان وحاكم شهر دلست «١»
همچوكربه باشد او بيدار هوش ... دزد در سوراخ ماند همچوموش
در هر آنجا كه برآرد موش دست ... نيست كربه يا كه نقش كربه است
كربه چون شير شير افكن بود ... عقل إيماني كه اندر تن بود
غره او حاكم درندكان ... نعره او مانع چرندكان
شهر پر دزدست وبر جامه كنى ... خواه شحنه باش كو وخواه نى
وعن انس رضي الله عنه اثنى قوم على رجل عند رسول الله حتى بالغوا فى الثناء بخصال الخير فقال رسول الله (كيف عقل الرجل) فقالوا يا رسول الله نخبرك عنه باجتهاده فى العبادة واصناف الخير وتسألنا عن عقله فقال نبى الله عليه السلام (ان الأحمق بحمقه أعظم من فجور الفاجر وانما يرتفع العباد غدا فى الدرجات وينالون الزلفى من ربهم على قدر عقولهم) قيل كل شىء إذا كثر رخص غير العقل فانه إذا كثر غلا قال أعرابي لو صور العقل لاظلمت معه الشمس ولو صور الحمق لاضاء معه الليل اى لكان الليل مضيئا بالنسبة اليه مع انه لا ضوء فيه من حيث انه ليل: وفى المثنوى
كفت پيغمبر كه أحمق هر كه هست ... او عدو ماست غول ورهزن است «٢»
هر كه او عاقل بود از جان ماست ... روح او وريح او ريحان ماست
مائده عقلست نى نان وشوى ... نور عقلست اى پسر جان را غدى
(١) در اواسط دفتر چهارم در بيان قصه شخصى كه با شخص مشورت ميكرد إلخ
(٢) در اواسط دفتر چهارم در بيان ستودن پيغمبر عليه السلام عاقلان إلخ
(٢) در اواسط دفتر چهارم در بيان ستودن پيغمبر عليه السلام عاقلان إلخ
٦ / ٤٦٧