مقدمه ذات الشفا
می باشند نقائص و ناتوانی نویسنده را نادیده می انگارند و خلا نقص نویسنده را با قداست و کرامت او که در سینه و تصور خود پرورانده اند، پُر و کامل میکنند حتی اینکه به قدرت تصویر در آیینه ضمیر از منت نویسنده هم بی.نیازند به قول باباطاهر همدانی معرف بهر یار ما چه کاره که تعریفش ز هر سو آشکاره از این جهت کار نویسنده سهل ولی در عین حال همین بحث در نوبت خود، دشوار و ممتنع به شمار میآید زیرا گذشته از اینکه گنجانیدن اقیانوس بیکران و دارای مرواریدهای غلطان در ظرف کم و کوتاه بیان نقض قانون الظرف أَوْسَعُ مِن المظروف است خود اداء مطلب و استناد و استدلال بر آن به علت قدمت عهد به آن ذات و بحرانهای دائر در منطقه نوار مرزی که سیل آسا آثار و اسناد را نابود کرده و بالآخره قلت اهتمام به حفظ آثار و نبودن فرد غمخوار در این میان باعث شده که اکثریت قریب به گل اشعار و آثار و نوشتار بیشمار این ناموران و شاهکارهای نایاب و قیمتی این ادب پروران در سینه تاریخ مخفی و در زیر لایه های دیوار از اثر باد و باران و چکه، مخدوش و یا در قعر کتابخانه های کهنه و بی سرپرست کردستان به صورت نیمخورده موش باقی مانده اند و تذکره نویس احوال ،رجال باید از این کم و کاستها کار خود را جور و نگارش تاریخ و حال و احوال ایشان را ترتیب دهد. از این نقطه نظر به قول مصطلح، تذکره نویسی این ذوات کار حضرت فیل و جزو ممتنعات است. به هر حال آنچه امروز در دسترس مانده همچون فردخانمان سوخته ،میگویم این کمی از بسیار و انموذجی از بیشمار است و در ستایش ابن الحاج و شناسایی حال و مقام او به حکم آنکه باید معرف از مُعَرَّف اجلی و اوضح باشد همان رباعی را تکرار میکنم که علامه بیتوشی در پاسخ سوال حاکم احساء»، شیخ احمد احسائی از فضل و کمال ابن الحاج فرموده
است
آن زمان که بیتوشی کتاب منظومۀ خود را به نام کفایة» برای او هدیه میکند صحبت از استاد بیتوشی یعنی ابن الحاج بمیان می.آید بیتوشی در وصف او میگوید: هُوَ كالشمس و أنا السُّها و هُوَ البصير وانا الأعمى وهل يستوى الأعمى والبصير أو الظُّلمات والنُّور، فلذا أنشد فى وصفه بيتى أبى العُلا الأعمى حينما يقولُ:
الجزء 1 (المقدمات) — ص ٤