كشاف اصطلاحات الفنون والعلوم — الصفحة ٨٨٧

۸۸۷ الرؤيا ما كان رأه كما هو. وهذا من ظهور الحق. في ضلالاتهم وكفرهم، بل وزيادة ذلك والرؤيا الصادقة هي التي بدون تأويل تقعُ بعينها أو واستدراجا لهم. أَمَّا السَّالك الموحد فتحصل له يصح تأويلها وهي من ظهور الروح. ويمكن أن بعض (الكشوفات) بسبب ظهور الحق. إعلم أنَّ تقع للمؤمن أو الكافر على السواء. رؤية النبي صلى الله عليه وسلم وكذلك جميع الأنبياء والشمس والقمر والنجوم اللامعة في النوم هي رؤيا حق. إعلم بأن بعض الأمور قد تحصل للمؤمن ولا يستطيعُ الشيطان أن يتمثل بواحدٍ منها . السالك، فكذلك يمكن حصول بعض الأمور لبعض الفلاسفة والرهبان والبراهمة، وعلة ذلك وكذلك قالوا : إنَّ الغيوم التي تهطل منها قوة الرياضة الروحية وصفاء القلب حتى تصبح الأمطار هي في المنام حق أيضًا. لأن الشيطان الروح قوية وتنكشف لها بعض الأنوار لا يتمثل بذلك. وكذلك رؤية أحد الشيوخ الروحانية . وأحيانًا يخبرون عن أمور دنيوية الأفاضل الموصوف بكونه من أهل العلم مستقبلة، وقد يطلعون على أحوالِ بعض الناس بالشَّريعة والحقيقة والطريقة. أمَّا مَنْ ليس كذلك وهذا لن يكون سببًا لقربهم وقبولهم عند الله . فيمكنُ للشيطان أن يتمثل به. أما البحث حول لا، لن يكون سببا لنجاتهم بل ربما كان سببا كيفية رؤية النبي المصطفى صلى الله عليه وسلم فثمَّةَ اختلاف (۱) . اذبحك دوم (۱) بمعني خواب ديدن و آنچه در خواب بیند کما في المنتخب . ودر مجمع السلوك میگوید فرق درمیان خواب وواقعه بدو وجه است یکی از راه صورت دوم از راه معنی واقعه از راه صورت آن باشد که میان خواب و بیداری یا صرف در بيداري بيند و از راه معنی واقعه آن باشد که از حجاب خیال بیرون آمده باشد و غيبي صرف بود چنانچه روح در مقام تجرد که مجرد از او صاف بشري است مدرك آن شود و این واقعه روحاني مطلق باشد و گاه بود که نظر روح موید شود بنور الهي وأن واقعة رباني صرف بود که المؤمن ينظر بنور الله تعالى و خواب آن باشد که حواس بكلي از کار رفته باشد و خیال بر کار آمده باشد و در غلبات مغلوبي حواس چیزی در نظر خیال آید و آن بر دو نوع است یکی اضغاث احلام و آن خوابیست که نفس بواسطه خیال ادراك كند ووساوس شيطاني وهواجس نفساني که از القاي نفس وشیطان باشد و آن را خیال نقش بندي مناسب کند آن را تعبيري نباشد دوم خواب نيك است كه آن را روياي صالحه گویند و آن جزویست از چهل و شش جزء از نبوت چنانکه پیغمبر عليه السلام فرموده وتوجيه او اینست که مدت ایام نبوت آنحضرت علیه الصلاة والسلام بیست وسه سال بود از آنجمله ابتداء تابشش ماه آمد بخواب وحي می پس خواب صالح بدين حساب يك جزء باشد از چهل و شش جزء نبوت وخواب صالح برسه نوع است یکی بتاویل و تعبیر حاجت ندارد مثل خواب ابراهیم علیه السلام که صریح بود اني ارى في المنام اني آنکه محتاج تاویل بود و بعضی همجنان شود که دیده شده چنانچه خواب یوسف علیه السلام كه اني رأيت احد عشر كوكبا والشمس والقمر رأيتهم لي ساجدين يازده ستاره وآفتاب و ماهتاب محتاج تاویل بود اما سجده بعينه ظاهر شد بتاويل حاجت نیامد فخروا له سُجدا آنکه جمله محتاج تاویل بود چون خواب ملك مصراني ارى سبع بقرات سمان الآية وبحقيقت روياي صالحه مطلقا نه آنست که او را تاویل راست باشد و اثر آن ظاهر گردد که این مومن و کافر باشد بلکه روياي صالحه آنست که مويد بنور الهي بود و این جز مومن يا ولي يا نبي را نباشد ويك جزء است از اجزاء نبوت پس اگر نظر نفس باشد موید بتایید نور روح و بي تاييد نور الهي روياي صالحه نبود و صاحب مرصاد العباد گوید که رویا بر دو نوع است روياي صالح وروياي صادق روياي صالح آنست که مومن يا ولي يا نبي بيند و راست باز خواند یا تاویلی راست دارد و همچنان که دیده است بعینه باز آید اما از نمایش حق بود و رویای صادق آنست که بی تاویل راست باز خواند و یا تاویلی راست دارد و از نمایش روح بود و این کافر و مومن هر دو را باشد بدانکه وقائع چنانکه مومن سالک را باشد نیز بعضی فلاسفه ورهبان وبراهمه را بسبب غایت ریاضت و تصفیه دل حاصل شود تا باشد که غلبات روحانیه ظاهر شود و انوار روحانیه بر نظر ایشان مکشوف گردد و گاه باشد که از کارهای دنیاوی آینده خبر دهند و از بعضی احوال خلق واقف کردند اما ایشان را بدان قربی و قبولی نباشد و سبب نجات ایشان نشود بلکه داعی بر کفر وضلال بود و باعث بر ابقاي ضلالت باشد وواسطه استدراج شود اما سالك موحد را وقائع بسبب ظهور حق ..شود بدانکه دیدن پیغامبر را وكذلك همه پیغامبران و آفتاب و ماهتاب و ستارگان روشن را در خواب حق است شیطان بدانها تمثل کردن نتواند و گفته اند وكذلك ابركه درو باران باشد دیدن آن در خواب حق است شیطان تمثل آن نتواند وكذلك شیخی که موصوف باشد بشریعت وطريقت وحقيقت. اما شیخی که چنین نبود شیطان بدان تمثل کردن تواند اما در کیفیت دیدن مصطفى صلى الله عليه وآله وسلم اختلاف است . سيوم هر دو را
الكتاب — ص ٨٨٧

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.