٣٣٤
البسيط العروض والضرب كذا في عنوان الشرف. وجاءَ ومنها السطح، قال المهندسون: العرض في عروض سيفي إذا جاءَ البسيط مجردًا فيكون المنقسم في جهتين أي الطول والعرض هو وأما إذا كان مثمنا فيكون عروضه السطح ويسمّى بالبسيط أيضا. ومنها الشيء الذي لا جزءً له بالفعل سواء كان له جزء بالقوة
مُسَدَّسًا ،
وضربه مخبونین
(1)
ض
کردیم ۸۰۰ شد حرف ساختیم . شد پس حروف مستحصله باین عمل ك ق س ث رغ غ غ ض شد. وطائفه دیگر از جفریان در بسط تجميع وتضارب مجموع اعداد طالب را با مجموع اعداد مطلوب جمع کنند و با یکدیگر ضرب کنند وازان تحصیل حروف کنند و این نوع اگر چه خالي از صواب نیست اما طريق اول اتم و اکمل است هشتم بسط تزاوج وتشابه است و آنرابسط تواخی نیز گویند و آن عبارتست از طالب بودن حروف متشابهة مر حروف متزاوجة را که قرین باشد بایکدیگر مثلا در حروف محمد نظر کردیم میم از حروف مفردة بود يعني از متزاوجه و متشابهه نبود او را بحال خود گذاشتیم و چون حا از متشابهه بود بجهت او ج خ گرفتیم و همچنین میم دوم را نیز گذاشتیم چون دال از متشابهه بود بجایش د گرفتیم پس مجموعه حروف مستحصله باین عمل ج 5 شد نهم بسط تقوي و آن عبارتست از قوت ما بين حروف بحسب ضرب در نفس شان و آن برسه نوع است زیراکه خالی نیست از آنکه یا ضرب باطن حروفست در باطن و یا ضرب ظاهر در ظاهر و یا ضرب ظاهر در باطن و مراد بعدد باطن حرف عدد يست که بحساب ابجد مرآن حرف را باشد و مراد بعدد ظاهر حرف عدد یست که بحسب مرتبه از مراتب ابجدي مرآن حرف را باشد مثلاً میم از حروف ابجد هوز حطي كلمن سعفص قرشت ثخذ ضطع در مرتبه سیزدهم واقع شده پس از میم سیزده بگیرند و علی هذا القياس از نون چهارده مثلاً چون بسط باطن در باطن لفظ محمد کنیم میم او که ٤٠ است در ٤٠ ضرب کردیم ١٦٠٠ شد حروفش خغ شد و حاكه ٨ دارد در ۸ ضرب کردیم ٦٤ شد حروفش دس شد و همچنین از میم دوم نیز خ. حاصل شد و از دال و ي پس حاصل شد این حروف خ غ د س خ ع و ي و چون محمد را بسط تقوي ظاهر در ظاهر کنیم میم او را که سیزده دارد در سیزده ضرب کردیم حاصل شد ١٦٩ حروفش ط س ق وحاي او که هشت دارد در هشت ضرب کردیم ٦٤ شد رفش دس و از میم دوم نیز س ق حاصل شد و از دال و تي پس مجموع حروف مستحصله این شد ط
در
س
ط
ي و چون محمد را بسط تقوي باطن كت شد و همچنین از
میم دوم و از حادس
وي. دهم بسط تضاعف است که
در ظاهر کنیم از میمش چهل گرفته در سیزده ضرب کردیم ۵۲۰ شد حاصل شد و از دال و ي پس جميع حروف مستحصله این شد ك ت د عبارتست از دو چند ساختن اعداد باطني حروف و تحصیل نمودن حروف ازان مثلاً عدد میم محمد را که ٤٠ است مضاعف وحاراکه ۸ است مضاعف کردیم ١٦ شد حروفش و ي باز از میم دوم ف حاصل شد و از دال ح اف
کردیم
۸۰ شد حرفش
میم
گرفتیم و مجموع این شد ف و ي ف ح یازدهم بسط تکسیر است و آن عبارتست از تحصیل حروف از حروف دیگر بنوعي که کسور تسعه را اعتبار کنند و بهر کسری حرف گیرند مثلاً . محمد را که ٤٠ دارد تنصیف کردیم ۲۰ شد باز ۲۰ را تنصیف کردیم ۱۰ شد باز ده را تنصیف کردیم ۵ شد و چون از هر يك از ین حاصل تنصيف حرف ساختیم و جمع کردیم این شدك. ه باز حاي او که ۸ دارد آنرا تنصیف کردیم ٤ و نصف ٤ دو ونصف ٢ يك ميشود چون همه را حرف ساختیم این شد د آ و از دال محمد این برآمد با و مجموع اين حروف ك ي ه دب ا ك ي ه ب ا شد دوازدهم بسط تمازج است و این نیکوترین انواع بسط است و تمازج تفاعل است بمعني آميختن مطلق. و در اصلاح اهل جفر عبارتست از آمیختن اسم طالب با اسم مطلوب عام از انکه اسم مطلوب از اسماء الهي باشد یا غیر آن از اسماي مطالب دنيوي وأخروي. وملخص این کلام آنست که بسط تمازج عبارتست از مزاج کردن اسم طالب با اسم مطلوب هر چه باشد مثلاً خواستیم که محمد را بسط تمازج كنيم بنوعي كه مطلوب اسم علیم باشد چنین میشودع م ح ي م م د و چون محمد را با جعفر مزاج کنیم چنین شود م ج ح ع تمت تر بدانکه در تمازج. همه جا اسم طالب مقدم سازند براسم مطلوب الا وقتیکه مطلوب را بوسيله اسمای حسنی فرا گرفته باشند پس چون اسم خود را با اسمي از اسماي الهي که مشتمل بر مطلوب است مزاج نمایند ابتدا باسم الهي کنند چنانچه در مزاج اسم محمد با علیم مذکور شد واگر دو اسم باشد و هر دو مشتمل بر مطلوب اقوی را مقدم .دارند ،فائدة بسط تجميع وتضارب بجهت محبت واتحاد بين الإثنين بغايت معتبر است وبسط تواخي بجهت اتحاد اخوان و محبوب بودن در دل خلق واخذ فوائد و احسان مجرب و معتبر است و تخلف ندارد وبسط تقوي بجهت قوت حال وحصول آمال وبیرون آمدن از ضعف طالع و پیروز شدن بقوت طالع و ازدیاد جاه و حشمت و اقبال واعزاز اعتماد تمام دارد وبسط تضاعف بجهت ازدیاد علم و حکمت وشکوه و شوکت و غلبه کردن بر اعدا رسوخ تمام دارد وبسط تکسیر بجهت استخراج احوال آینده بکار آید . (۱) و در عروض سيفي مي آرد بسیط اگر مجرد.
آید مسدس شود واکر مثمن باشد البته عروض وضرب او مخبون باشد.
الكتاب — ص ٣٣٤