آيات وسور من تأويلات القرآن — الصفحة ٢٨٢

İhlâs Sûresi: 2 O'nsuz gerçekleşmez, elde edilen varlığı sürdürmek de ancak O'nun sayesinde mümkündür. Kâinatta ihtiyaçlar her şeyi kuşatmıştır, ta ki var olmak ve mev- cudiyetini sürdürmek konularında her şeyden müstağni oluş O'na münhasır kalsın ve O'nun bizâtihi var olduğu, bizâtihi varlığını sürdürdüğü, başkası- nın varlık özelliklerinden münezzeh olduğu tam anlamıyla açıklık kazansın. Ulûhiyyet makamının -yukarıda değindiğimiz üzere- beşerî ifade ile anla- tılması dillerin âciz kaldığı bir husustur, sadece bütün kâinatta sıfatlarının tecellilerinden örnekler alınarak insan anlayışına yaklaştırmalar yapılabilir. Samed hakkında bazı yorumlar ileri sürülmüş olup bunların tamamı bi- raz önce açıkladıklarımızın çerçevesine girer. Birincisi samed nihaî noktada "efendi” demektir. Bunun, efendilikten anlaşılan muhteva çerçevesindeki mânası ihtiyaçların O'na arzedilmesi ve bütün muhtaçların O'na ümit bağla- ması şeklindedir. / İkincisi "boşluğu olmamak” anlamında şekillenir. Bu, Allah'ın vahdâni- [108] yetinin vasfedilmesi ve başkasına ait ahadiyyet özelliğinden münezzeh olu- şunun dile getirilmesi demektir ki bu özellik parçalardan oluşup içi boş imiş gibi yarık ve deliği bulunmaktan ibarettir. Bir diğer yorum da bir grup müfessirin belirttiği üzere samed, ibarenin seyrine göre Kur'an'ın genel açılımı olup, muhtevası bu sûrede samedden son- ra “Lem yelid...” diye zikredilen kısımdır. Çünkü her evlât sahibi bedeninde boşluk taşıyan insan demek olup çocuk oradan neşet eder. Bu mânada Allah'a evlât nisbet ettiği halde O'nda boşluk bulunmadığını söyleyene ait telakkinin yanlışlığı da vurgulanmış olur. Bir bakıma şöyle demiş olur: O'nun nasıl evlâdı olabilir, oysa siz boşluk taşıyan bir varlık olmadığını pekâlâ bilmektesiniz? Tıpkı Cenâb-ı Hakk'ın "Göklerin ve yerin eşsiz yaratıcısı; O'nun eşi olmadığı halde çocuğu nasıl olabilir?” meâlindeki kavlinde olduğu gibi. Bu ilâhî beyan Allah'ı eşi bulunmaktan tenzih edenler hakkındadır, halbuki onlar evlât sahibi olmanın eşsiz olamayacağını müşahede edip bilmekteydi, yine onlar doğumun sadece bedeninde boşluk (döl yatağı) bulunan kimseden olabileceğine de şahit olmuşlardı. Sonuç olarak bu âyette sözü edilen zümrenin Allah'ın evlât sahibi olduğu yolundaki telakkisi, boşluk taşımaktan onu tenzih etmeleri yolundaki inançları karşı çıkarılarak çürütülmektedir; nitekim onlar Cenâb-ı Hakk'ı eş edinmekten berî kılmışlardı. Şöyle bir yorum da ileri sürülmüştür ki bu züm- renin çelişkisi bedenlerinde boşluk taşıyanların çeşitli şeylere muhtaç bulunma- larıyla ortaya konulmuştur. Bu telakki Allah'ın ihtiyaçlar sebebiyle kendisine yönelinen bir varlık olduğu yolundaki ilk yoruma katılmış olur. 1 el-En âm 6/101. 97
KTBe_0062649 — ص ٩٧

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.