Te'vîlâtü'l-Kur'an'dan Tercümeler
Kureyş mensuplarının bu yerde yaşayabilmeleri dışarıdan ve uzak mekân- lardan buraya taşınacak ihtiyaç maddelerine bağlıdır. Cenâb-ı Hakk'ın şu beyanı bu realiteyi ifade etmektedir: “Biz onları katımızdan bir rızık olarak her türlü ürünün toplanıp getirildiği, koruyucu örf altında güvenli bir yere [62] yerleştirmedik mi?”1 Bazıları şöyle demiştir: Kureyş mensuplarına / kış ve yaz seyahatlerine alıştıkları gibi Beytülmuazzamaʼnın rabbine ibadet etmeye de alışmaları emredildi. Cenâb-ı Hak şöyle buyurmaktadır: Şu iki ticaret seyaha- tine alıştığınız gibi Beytullah'ın sahibine kulluk etmeye de yatkınlık kazanın!
Bir kısım âlim de şu yorumu yapmıştır: Mekke halkı çeşitli ülkelere gü- ven içinde ticaret gezileri yapıyor ve kendilerine karşı duyulan saygıdan do- layı hiçbir şeyden korkmuyorlardı. İnsanlar Kâbe ve Harem'in özel konumu sebebiyle onları hürmetle karşılıyor, kendilerine rahatsızlık verilmiyor, eziyet edilmiyordu. Onlardan biri herhangi bir oymakta probleme mâruz bırakılacak olsa "Bu zat Haremli'dir” denilir ve bu mekâna olan saygı hisleri sebebiyle kendisi de ticaret eşyası da serbest bırakılıyordu. Cenâb-ı Hakk'ın bu sûrede "onları korkudan emin kıldı” demesinin mânası da budur.
Denildi ki: Araplar'ın bir kısmı diğerine baskın yapıyor ve birbirlerini esir alıyordu. Ancak Mekke halkı âyet-i kerîmede ifade edildiği üzere Harem sayesinde güven içinde bulunuyordu: “Çevrelerinde insanlar kapılıp götürü- lürken bizim Mekke'yi güven içinde bir Harem yaptığımızı görmediler mi?”2 Allah Teâlâ bu âyetiyle Mekke halkına olan teşekkür gerektirici nimetlerinin büyüklüğünü hatırlatmıştır ki bu sayede sahip oldukları konumun O'ndan olduğunun bilincine varsınlar.
Bu meselede hareket noktası şudur ki Allah Teâlâ'nın -hikmeti ve irade- si cümlesinden olmak üzere- ilâhî elçilik görevinin Kureyş'te olmasını ve dilediği zamana kadar onu sürdürmesini mukadder kılması gerçeğine bağlı olarak Kureyş mensuplarının güvenliğinin Mekke'de olmasını murat etmiş, kendilerine sevkedilecek gıda ve diğer hayatî gereklerin de orada bulunma- sını dilemiştir; ta ki Kureyşliler irade ettiği vakte kadar orada kalsınlar ve planladığı şey aynıyla gerçekleşsin. Tıpkı içindeki canlılarla birlikte şu evreni dilediği zamana kadar sürmesi için yaratması ve oradakilere yine dilediği vakte kadar hayatlarını korumaları için rızık belirlemesi gibi. Bütün bunlar O'nun iradesinin geçerli olması hikmetine bağlıdır.
İbn Kuteybe ed-Dîneverî birinci yorum çizgisini takip ederek şöyle de- miştir: Îlâf “âleftü fülânen... îlâfen” (¿) bağlamında masdardır,
1 el-Kasas 28/57.
2
el-Ankebût 29/67.
58
KTBe_0062649 — ص ٥٨