آيات وسور من تأويلات القرآن — الصفحة ٢٢٨

Bakara Sûresi: 286 Azîz ve celîl olan Allah'ın "Muhammed 'Rabbim! Onlar hakkında adale- tinle (hak) hükmünü ver' dedi”1 meâlindeki beyanına gelince, denilmiştir ki bu âyette yer alan “hak” azap mânasına gelir. Buna göre Allah, peygamberine müşriklerin üzerine ilâhî azabı indirmeyi istemesini emretmiş olmaktadır. Âyete "Hak ve adaletin ta kendisi olan hükmünle hüküm ver!” mânası da veril- miştir. Söz konusu edilen bu mânalar ihtimal dahilinde bulununca durumun Mu'tezile mensuplarının ileri sürdükleri gibi olmadığı ortaya çıkmıştır. Nihaî gerçeği bilen Allah'tır. "Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin gibi bize de ağır yük yükleme!” Denildi ki âyette geçen isr kelimesi “ahid” (antlaşma) mânasına gelir. Buna göre Cenâb-ı Hak şöyle demektedir: Öncekilere yüklediğin gibi bize de terkedip bozduğumuz takdirde cezalandıracağın bir ahid yükleme! Önceki ümmetler bir günah işlediklerinde Cenâb-ı Hak helâl kıldığı şeylerden birini onun mik- tarınca haram kılıyordu. Meselâ Allah Teâlâ'nın “Bir kısım yahudinin zulmü sebebiyle daha önce kendilerine helâl kılınmış bulunan tertemiz şeyleri onlara haram kıldık" meâlindeki âyetinde anlatıldığı, Ashâbü'l-uhdûd ve diğerlerinde olduğu gibi. Müslümanlar böyle bir âkıbetten korktukları için “Ey rabbimiz! dediler, işlediğimiz bir günahtan dolayı bize ağır yük yükleme!” Âyette geçen isr kelimesi “ağırlık, geçmiş ümmetlere yüklenen zor şeyler” demektir; meselâ onların tövbesi, Cenâb-ı Hakk'ın “birbirinizi öldürünüz”3 beyanında anlatıldığı şekilde gerçekleşiyordu. /"Ey rabbimiz! Bize güç yetiremeyeceğimiz yükleri taşıtma!" Âyet-i ke- [46] rîmenin bu kısmı iki çeşit yoruma açıktır. Biri “Güç yetiremeyeceğimiz katil ve helâke mâruz bırakma!” şeklindedir, çünkü bu durumda müminlerin yok edilmesi bahis konusudur, yok edilişte de güçlerinin ortadan kalkması tabii bir sonuçtur. {İmam (r.h.) şöyle dedi:} Yani cazip görüp kendisiyle oyalana- cağımız ve dolayısıyla buyruğundan uzak kalacağımız şeyleri bize yükleme demektir. Bu durumda âyetin bu cümlesi günahlardan koruması için Allah'a dua etme konumunda bulunur. Nihaî gerçeği bilen Allah'tır. Diğer bir yo- rum ise âyette fiil kudretinin kastedilmiş olmasıdır. Bizim anlayışımıza göre bu kudret fiilden önce bulunmaz. Nihaî gerçeği bilen Allah'tır. 3 1 el-Enbiyâ 21/112. 2 en-Nisâ 4/160. "Mûsâ kavmine şöyle demişti: Ey kavmim! Siz buzağıyı tanrı edinmekle kendinize kötülük ettiniz. Onun için yaratanınıza tövbe edin de nefislerinizi (birbirinizi) öldürün” (el-Bakara 2/54). Merhum İmam Mâtürîdî âyete burada "Birbinizi öldürünüz” mânası veriyorsa da, yerindeki tefsirinde müfes- sirlerin bu mânada ittifak ettiklerini söylemekle beraber bunu münasip görmediğini ifade etmekte ve sebeplerini anlatmaktadır (bk. Te'vîlâtü'l-Kur'ân, Mihrişah, 8, vr.15b). 43
KTBe_0062649 — ص ٤٣

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.