[18]
Te'vîlâtü'l-Kur'an'dan Tercümeler
"Amellerimizin karşılığını bulacak mıyız?" ve "O gün Allah amellerinin tam karşılığı olan cezalarını verecek” şeklindeki beyanlarında yer alan din kav- ramı da aynı mânaya gelir, bu da dünyada işlenen amellerin karşılığı (ceza) demektir.3 "Davranışına uygun düşen karşılık ne ise onu bulursun” mânasında insanlar arasında yaygınlaşan söz de bu esasa dayanır.
"Mâliki yevmiddîn" âyetinin mânası, kıyametin zalimlere boyun eğdirilen gün olma esprisine dayandırılmış olabilir, zira kıyamet gününün mahiyeti, yük- sek mertebesi ve rabbinin nezdindeki üstün konumu bu çerçevede belirginlik kazanır.
/ Sözü edilen âyet-i kerîmede Cenâb-ı Hakk'ı henüz mevcut olmayan bir şeye mâlik olmakla nitelemenin delili vardır ki bu, kıyamet günüdür.” Şu halde Allah Teâlâ vasıflandırılmaya lâyık olduğu bütün sıfatlara başkası sayesinde değil bizzat lâyıktır. Bu sebeple biz "Allah ezelde yaratıcı, ezelde rahîm, ezel- de cömert, ezelde işitendir" demeyi esas kabul ettik, her ne kadar bu sıfatların konusunu oluşturan hususlar ezelde bulunmuyor idiyse de. Bunun gibi “O, ezelde her şeyin rabbi ve her şeyin ilâhıdır" da deriz, her ne kadar şeyler sonra- dan vücut buluyorsa da. Benzer bir şekilde bugünden "ceza ve mükâfat günü- nün mâliki” buyurmuştur, halbuki sözü edilen gün henüz gelmemiştir. Başa- rıya ulaşmak ancak Allah'ın yardımıyla mümkündür.
5. Yalnız sana kulluk eder, yalnız senden yardım dileriz.
"Yalnız sana kulluk ederiz” meâlindeki ilâhî beyanda -nihaî gerçeği bilen Allah'tır- gizli bir emir sîgası bulunmaktadır, yani “böyle söyle!” Ayrıca iba- renin kuruluşu bunu söyleyen kişinin “inşallah” demesine müsaade etmemiş, aksine kendisinden kesin bir ifade kullanmasını istemiştir.“
1 es-Saffat 37/53.
2 en-Nûr 24/25.
3 Türkçe'de ceza kelimesi kötü davranışa karşı üzüntü, sıkıntı ve acı veren uygulama anlamına geldiği halde Arapça'da hem kötü hem de iyi davranışa karşı uygulanan ceza ve mükâfat mânasına gelir.
4
5
6
Sahâbî râvisi zikredilmeden Resûlullah'a nisbet edilmiş hadisin bir kısmını oluşturur. Hadisin tamamı şöyledir: “İyilik zayi olmaz, günah unutulup silinmez, amellerin karşılığını verecek olan varlık ölmez, istediğin gibi davran, davranışına uygun düşen karşılık ne ise onu bulursun" (Abdürrezzâk es-San‘ânî, el-Musannef, XI, 178-179; Taberî, Câmi'u'l-beyân, I, 155).
Mâtürîdî burada Cenâb-ı Hakk'ın fiilî sıfatlarının kadîm oluşuna temas etmektedir. Kelâm ilmin- de "tekvîn" diye ifade edilen bu sıfatlar hakkında Mâtürîdiyye ile diğer kelâm ekolleri arasında anlayış farkları vardır (bk. Nûreddin es-Sâbûnî, Mâtürîdiyye Akaidi, s. 86-91.
Kelâm ilminde irdelenen konulardan biri de kişinin sahip olduğu iman hakkındaki kanaati ve bunu ifade ediş şeklidir. Konu ilmî tartışmaya açılırken iki ifade şekli örnek olarak ele alınır: a) "Ben kesin olarak müminim"; b) "Ben inşallah müminim". Mâtürîdiyye âlimleri ikinci cümlenin bir nevi tereddüt taşıması sebebiyle birinci deyişi tercih etmişler, çoğu Selef'e mensup diğer bazı âlimler de mânevî halin Allah nezdindeki konumu ve aynca imanın insanın ömrünün sonuna =
16
KTBe_0062649 — ص ١٦