GİRİŞ
İstanbul'da Çemberlitaş yanında, II. Mahmud Türbe- si'nin karşısında, Divanyolu Caddesi'nin güney kıyısında kare şeklindeki bir avlunun ortasında, kârgir yapılı, kub- beli küçük bir binada bulunan Köprülü Kütüphanesi ihtiva ettiği kıymetli yazmalar dolayısıyla, İslam kültürü saha- sındaki araştırmacıların en çok dikkatini çeken koleksi- yonlardan biridir. Kütüphane'nin kuzeyinde Divanyolu Cad- desi, doğusunda Piyer Loti Caddesi, güneyinde Konservatuar olarak kullanılan eski Belediye binası, batısında Boyacı Sokağı bulunmaktadır. Kütüphane binası duvarların üstüne istinad eden bir kubbe ile örtülüdür. Ayrıca, giriş kis- mındaki revaklı kısmın üzerinde altı mermer sütuna istinad eden üç küçük kubbe bulunmaktadır. Bir sıra taş, ince bir sira tuğladan örülü kütüphane duvarları vakfiyede "kârgir duvarlı" şeklinde geçer. Yan cephelerde, altta 1 büyük, üstte 2 küçük, giriş cephesinin karşısındaki duvarda alt ve üstte 3'er pencere bulunmaktadır. Z. Nayır'a göre mima- ri Mimarbaşı Mustafa Ağa'dır.
Aslında, kütüphane batı yanındaki Köprülü Külliye- si'nin bir mütemmimi olarak yapılmıştır. Bugün külliyenin muattal kalması ve araya binalar yapılmasıyla bağımsız bir binaymış gibi görünmektedir. Kütüphane hariç külliyenin diğer aksamı Köprülü Mehmet Paşa tarafından, kütüphane bi- nası ise daha sonraları oğlu Fâzıl Ahmed Paşa tarafından yaptırılmıştır. Külliye Dâr al-Hadîs, Dâr al-Kurân, ders- hâne olarak kullanılan mescid, talebenin kalmasına tahsis edilen odalar, türbe, çeşme, sebil, su yolları ve kütüphâ- neden meydana geliyordu.
1656 (H.1066) yılında Sadrazam olan Köprülü Mehmed Paşa 1661 (H.1072) yılında ölmüştür. Receb 1070 (Mart- Nisan 1660 M.) tarihinde tertib edilen ve Vakfiyeler nr. 1 ve 2 de bulunan birinci vakfiyesinde bu külliyeden bahse- dilmez. Demek ki, külliye bu sırada inşa edilmemişti. Zil- hicce 1071 (Tenmuz-Ağustos 1661)'de ölümü ile sonuçlanan hastalığının başlarında tertib edilen ikinci vakfiyesinde (bk. Vakfiyeler nr. 3) kütüphane hariç, külliyenin diğer kısımlarından bahsedilir. Her iki vakfiyede mütevelli oğlu
1
الجزء 01 — ص ٦٥٤