الآثار الكاملة جمال الدين الأفغانى ومحمد عبده 1-9 — الصفحة ٢٥٧٥

۳۴ مجموعه رسائل و مقالات - پس معلوم شد که تعلیمات این گروه موجب همۀ خیانت ها و دروغ هاست و همه شرور و رذائل و دنایا و خبائث است. و لامحاله اگر اینگونه امور در امتی فاش گردد مضمحل و نابود خواهد گردید و از آن چه گفتیم بخوبی ظاهر شد که این طایفه چگونه سبب هلاک و دمار امم و قبائل و شعوب میگردیدند و الان میخواهم بگویم که این گروه بزرگترین دشمنان انسان بوده و هستند و بزعم اصلاحی که در مخیله پر مالیخولیای ایشان مرتسم شده است میخواستند و اکنون هم برآ ر آنند که آتش فسادی افروخته خانمان این نوع بیچاره را سوخته اسم او را از لوح وجود براندازند. چون که هر کسی را هویداست که بقاء افراد انسان در این جهان از روی ضرورت موقوف است بر صنایع و حرف چندی که در شرف و خشت و سهولت و دشواری متفاوت میباشد و غایت بغیه و نهایت مقصود این جماعت این است که همه انسانها در جمیع مشتهيات و ملاذ مشترک شده اختصاص و امتیاز از میانه برداشته شود، و هیچکس را افزونی و برتری در هیچ چیز بر دیگری نباشد و همگی در نهایت تساوی باهم بسر برند و چون چنین شود البته هر شخصی از ارتکاب اعمال شاقه خسیسه سرباز زده امر معیشت مختل و دولاب معاملات و مبادله دور اعمال از حرکت باز خواهد ایستاد و عاقبة الامر این نوع ضعیف روی به وادی هلاک آورده و كليتاً زائل خواهد شد. بلی نتیجه اصلاح ارباب مالیخولیا پیش از این نخواهد بود و اگر فرض محال کنیم که تعیش انسان بدین طریقه شنیعه ممکن باشد، باید دانست که ۱ فاش آشکار شده کلماتی چون فاش و معاف و چندتای دیگر که در فارسی بکار میرود در اصل فاشی و معافی بوده است و در زبان فارسی آنرا فاش و معاف بکار میبرند. ابو العلاء معری گوید: فلما رايت الجهل في الناس فاشيا (اللزوميات، ج ٢ ص ٢٦٣، چاپ دار صادر، بیروت) دمار :امم هلاک و تباه شدن امتها. تجاهلت حتى ظن اني جاهل ملا نكولی = Melancolia = Mclancholy که در کتابهای عربی و فارسی به ما خولیا و مالیخولیا ترجمه شده، در لغت افسردگی و وسواس معنی دارد، ولی در متون مذکور بمعنی خیال باطل و غرور بکار رفته است. مولوی در مثنوی دفتر دوم ص ۱۹۷، چاپ علاءالدوله گوید: :گفت: لاحول این چه مالیخولیاست غایت بغیه نهایت آرزو و خواست و آرزومندی. ای عجب آن خادم مشفق کجاست؟ د. دولاب چرخ چرخ چوبی که با دلو و ریسمان بوسیله آن آب از چاه بیرون کشند. اصل آن دول آب بوده است.
الجزء 9 — ص ٣٦

النص مستخرج آليًّا من صور الكتاب، وقد يقع فيه خطأ.