كشاف اصطلاحات الفنون والعلوم — الصفحة ١٥٨٤

(١) وبعضى كسان مسمط را مسجع گفته اند چنانچهـ صاحب مجمع الصنائع گفته كه مسجع عبارت از آن است كه شاعرى بيتى را به چهار قسم متساوي كند وبعد رعايت سه سجع بر قافية واحد چهارم اصلي بيارد كه بناي شعر بر ان است چنانچهـ مولانا عبد الرحمن جامي ميفرمايد. غزل.
از خار خار عشق تو در سينه دارم خارها هر دم شگفته بر تنم زان خارها گلزارها از بس فغان وشيونم چنگست خم گشته تنم اشك آمده تا دامنم از هر مژة چون تارها رو جانب بستان فكن كز شوق تو گل در چمن صد چاك كردة پيرهن شسته به خون رخسارها گر سوى باغ آرى گذر سرو وصنوبر را نگر هر سو پى نظاره سر بر كرده از ديوارها تو دادى دل با هركسى من مردم از غيرت بسى يكبار ميرد هركسى بيچاره جامي بارها پس تر دانستنى است كه اقسام سجع سه معروف است وروا بود كه زيادة بر سه بود چنانچهـ عبد الواسع جبلي گفته وهفت قسم را بر يك قافية نموده وهشتم بر قافية اصلي آورده كه بناي شعر بران نموده است:
يا صاحبي ايش الخبر زان سر وقد سيمبر كز عشق او گشتم سمر تشنه لب وخسته جگر بر كنده جان افگنده سر با كام خشك وچشم تر كرده ز غم زير وزبر دنيا ودين وجان وتن آمد به چشمم هر نفس عالم ز عشقش چون قفس بىو مرا فرياد رس شبها خيال اوست بس -